Aftermarket CNG vs Company Fitted CNG: कोणतं Safe आहे?

नमस्कार मित्रानो!  सध्या पेट्रोलचे भाव बघून कोणाच्याही काळजात धडकी भरेल अशी परिस्थिती आहे. पेट्रोलच्या वाढत्या किमतींमुळे (Rising petrol prices) सर्वसामान्यांचा खिसा रिकामा होत चाललाय. अशा वेळी आपल्या मदतीला धावून येतो तो म्हणजे CNG.

पण नवीन गाडी घेताना किंवा जुन्या गाडीत CNG बसवताना आपल्या मनात एकच प्रश्न घर करून असतो – “Company Fitted CNG गाडी घेऊ की बाहेरून किट (Aftermarket CNG) बसवू?”

आज मी तुम्हाला या दोन्ही पर्यायांची बारकाईने तुलना करून सांगणार आहे. कोणतं किट सुरक्षित आहे? कशात इंजिनची लाईफ चांगली राहते? आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे खिशाला काय परवडतं? चला, सविस्तर जाणून घेऊया.

Company Fitted CNG म्हणजे नक्की काय? (Advantages of Company Fitted CNG)

जेव्हा आपण शोरूममधून अशी गाडी विकत घेतो जी कंपनीनेच (उदा. Maruti Suzuki, Tata Motors, Hyundai) फॅक्टरीमध्ये तयार करतानाच CNG साठी डिझाईन केलेली असते, त्याला Company Fitted CNG म्हणतात.

हे फक्त डिक्कीत सिलेंडर टाकणं नाहीये. यात खूप मोठे तांत्रिक बदल असतात:

1. Dedicated ECU (Electronic Control Unit): गाडीचा ‘मेंदू’ म्हणजेच ECU हा पेट्रोल आणि CNG या दोन्ही इंधनांवर चालण्यासाठी प्रोग्राम केलेला असतो. यामुळे गाडीला दोन्ही मोडवर योग्य पॉवर मिळते.
2. Reinforced Suspension: CNG सिलेंडरचं वजन (Weight) ५०-६० किलो असू शकतं. यामुळे गाडी मागून खाली दबते. कंपनी फिटेड गाड्यांमध्ये मागचे सस्पेन्शन (Springs & Dampers) हे जास्त वजन सहन करण्यासाठी मजबूत केलेले असतात.
3. Engine Valves: CNG पेट्रोलपेक्षा जास्त तापमानावर जळते (High Combustion Temperature). त्यामुळे इंजिनचे व्हॉल्व्ह आणि व्हॉल्व्ह सीट्स (Valve Seats) खराब होऊ नयेत म्हणून कंपनी तिथे मजबूत मटेरियल वापरते.
4. Wiring Harness: यात कोणतीही वायर कापली जात नाही. वायरिंगची फिटिंग अत्यंत सुरक्षित आणि व्यवस्थित (Organized) असते.

थोडक्यात: Company fitted CNG advantages म्हणजे सुरक्षितता आणि इंजिनचे दीर्घ आयुष्य.

हे पण वाचा: Hybrid vs Diesel: Hybrid Cars खरोखर Diesel चा पर्याय बनू शकतात का?

Aftermarket CNG म्हणजे काय? (What is Retrofitting?)

जेव्हा तुम्ही साधी पेट्रोल गाडी विकत घेता आणि नंतर बाहेरील गॅरेजमधून किंवा authorized डीलरकडून CNG किट बसवून घेता, त्याला Aftermarket CNG म्हणतात.

यामध्ये तुमच्या गाडीच्या इंजिनमध्ये काही बदल केले जातात. गाडीच्या इनटेक मॅनिफोल्डला (Intake Manifold) छिद्र पाडून गॅसचे इंजेक्टर लावले जातात.

Aftermarket CNG चे मुख्य आकर्षण काय? साहजिकच किंमत! कंपनी फिटेड गाडी ही पेट्रोल मॉडेलपेक्षा साधारण १ लाख रुपये महाग असते. तर बाहेरून किट बसवल्यास खर्च कमी येतो. CNG kit price मध्ये सांगायचं तर, चांगल्या ब्रँडचे सीक्वेंशिअल किट तुम्हाला ३५,००० ते ५५,००० रुपयांपर्यंत मिळू शकते.

• पण यात काही Aftermarket CNG disadvantages सुद्धा आहेत:
  • वायरिंगची छेडछाड (Wire cutting/splicing).
  • सस्पेन्शन कमकुवत राहणे.
  • कंपनीची वॉरंटी संपणे (Warranty Void).

सविस्तर तुलना: कोण जिंकतंय? (Comparison & Review)

चला, आता मुद्द्यावर येऊया. एक ग्राहक म्हणून तुम्हाला नक्की काय निवडायचं आहे, हे खालील ६ महत्त्वाच्या मुद्द्यांवरून स्पष्ट होईल.

१. सुरक्षितता (Safety First)

सुरक्षिततेच्या बाबतीत Company Fitted CNG चा हात कोणीही धरू शकत नाही.

• Leakage Proofing: कंपनी फिटेड गाड्यांमध्ये स्टेनलेस स्टीलच्या पाईप्स वापरल्या जातात, ज्या गंजत नाहीत आणि लिकेज होत नाही. याउलट, बाहेरून बसवताना अनेकदा स्वस्त कॉपर किंवा रबर पाईप्स वापरल्या जातात.
• Micro Switch: कंपनी फिटेड गाड्यांमध्ये फ्युएल लिड (Fuel lid) उघडं असताना गाडी स्टार्ट होत नाही. CNG car safety tips म्हणून हे लक्षात ठेवा की बाहेरील किटमध्ये हे फीचर सहसा मिळत नाही, ज्यामुळे अपघाताचा धोका वाढतो.

२. परफॉर्मन्स आणि पिकअप (Performance)

कंपनी फिटेड गाड्यांमध्ये ECU ट्युनिंग (Tuning) इतकं जबरदस्त असतं की, गाडी पेट्रोलवर चालतेय की CNG वर, हे ओळखणं कठीण असतं. पॉवर लॅग (Lag) खूप कमी असतो.

दुसरीकडे, Aftermarket CNG मध्ये ट्युनिंग मेकॅनिकच्या हातावर अवलंबून असतं. जर ट्युनिंग बरोबर नसेल तर गाडीला ‘झटके’ बसणे (Jerks), किंवा AC चालू केल्यावर गाडी बंद पडणे (Engine Stalling) अशा समस्या येतात.

३. सोयीसुविधा (Filling Convenience)

रोजच्या वापराचा विचार केला तर हा मुद्दा खूप महत्त्वाचा ठरतो.

• Company Fitted: यात गॅस भरण्याचा नझल (Nozzle) पेट्रोल झाकणाच्या (Fuel Lid) शेजारीच असतो. त्यामुळे गॅस भरताना तुम्हाला गाडीतून खाली उतरून बॉनेट उघडायची गरज लागत नाही.
• Aftermarket: यात बहुदा फिलिंग व्हॉल्व्ह (Filling Valve) बॉनेटच्या आत इंजिनजवळ बसवला जातो. प्रत्येक वेळी गॅस पंपवर गेल्यावर तुम्हाला बॉनेट उघडावे लागते आणि रांगेत गाडी ढकलत न्यावी लागते, जे खूप त्रासदायक (Inconvenient) ठरते.

४. डॅशबोर्ड इंडिकेटर (Meter Integration)

• Company Fitted: गॅस किती उरला आहे हे तुमच्या मुख्य डॅशबोर्डवर (Instrument Cluster) पेट्रोलप्रमाणेच अचूक दिसते. काही गाड्यांमध्ये ‘Distance to Empty’ सुद्धा दिसते.
• Aftermarket: यासाठी डॅशबोर्डवर एक वेगळा स्विच् (Switch) लावला जातो. यावर हिरव्या दिव्यांच्या (LED lights) अंदाजाने गॅस लेव्हल समजते, जी अनेकदा चुकीची असते.

५. इन्शुरन्स आणि वॉरंटी (Insurance & Warranty)

• वॉरंटी: नवीन गाडीला बाहेरून किट लावल्यास इंजिनची वॉरंटी तत्काळ रद्द (Void) होते. कंपनी फिटेडमध्ये ती कायम राहते.
• इन्शुरन्स: Aftermarket CNG बसवल्यावर तुम्हाला विमा कंपनीला (Insurance Company) कळवून जास्तीचा प्रीमियम (Premium) भरावा लागतो आणि पॉलिसीवर ‘CNG Endorsement’ करून घ्यावी लागते. हे न केल्यास अपघाताच्या वेळी क्लेम मिळत नाही.

हे पण वाचा: Mineral vs Synthetic Oil: चुकीचे ऑईल टाकल्याने इंजिन सीझ होऊ शकते? सत्य जाणून घ्या.

६. बूट स्पेस (Boot Space)

टाटा मोटर्सने (Tata Motors) अलीकडे Twin Cylinder Technology आणली आहे, ज्यामुळे सिलेंडर खाली लपवले जातात आणि तुम्हाला पूर्ण बूट स्पेस मिळते. ही सोय बाहेरून किट लावताना (Aftermarket) शक्य होत नाही, तिथे तुमची संपूर्ण डिक्की सिलेंडरने व्यापली जाते.

CNG गाडीची काळजी कशी घ्यावी? (Maintenance Tips)

तुम्ही कंपनी फिटेड घ्या किंवा आफ्टरमार्केट, जर तुम्ही खालील गोष्टी पाळल्या नाहीत तर इंजिन खराब होऊ शकते:

1. Compliance Plate: गॅस भरण्यासाठी तुमच्या गाडीवर एक धातूची ‘Compliance Plate’ असणे अनिवार्य आहे. Aftermarket किट लावताना ही प्लेट लावून मिळतेय का, हे नक्की तपासा. या प्लेटशिवाय पंपवर गॅस भरला जात नाही.
2. Hydro Testing: दर ३ वर्षांनी तुमच्या CNG सिलेंडरचे ‘हायड्रो टेस्टिंग’ करणे कायद्याने बंधनकारक आहे. सिलेंडरची मजबूती तपासण्यासाठी हे केले जाते.
3. Spark Plugs: CNG वर चालणाऱ्या गाड्यांचे स्पार्क प्लग लवकर खराब होतात. त्यामुळे कंपनीने सांगितलेल्या अंतरावर (उदा. दर २०,००० – ३०,००० किमी) ते बदलावेत.
4. Air Filter: CNG ला जळण्यासाठी स्वच्छ हवेची गरज असते. तुमचा एअर फिल्टर नेहमी साफ ठेवा, नाहीतर ॲव्हरेज (Mileage) कमी होईल.
5. Fire Extinguisher: गाडीत छोटा Fire Extinguisher असणे RTO नियमांनुसार अनिवार्य आहे.

The Engineer’s Verdict: माझं मत काय आहे?

एक मेकॅनिकल इंजिनिअर म्हणून माझा सल्ला सरळ आणि स्पष्ट आहे:

“जर तुम्ही नवीन गाडी (New Car) घेण्याचा विचार करत असाल आणि तुमचे रनिंग (Running) जास्त असेल, तर १००% Company Fitted CNG गाडीच निवडा. सुरुवातीला ५०-६० हजार रुपये जास्त जातील, पण इंजिनची लाईफ, फिलिंगची सोय (Convenience) आणि तुमची सुरक्षितता यापुढे ती किंमत काहीच नाही.”

Aftermarket CNG कधी निवडावी? जर तुमची गाडी जुनी झाली असेल (वॉरंटी संपली असेल) आणि तुम्हाला पेट्रोलचा खर्च परवडत नसेल, तरच चांगल्या Authorized Dealer कडून Sequential CNG Kit (Best CNG kit brands like Lovato, BRC, or Tomasetto) बसवून घ्या. जुन्या गाड्यांसाठी हा उत्तम पर्याय आहे.

Comparison Table: एका दृष्टिक्षेपात

मापदंड (Parameter)	Company Fitted CNG (फॅक्टरी फिटेड)	Aftermarket CNG (बाहेरून बसवलेले)
किंमत (Cost)	महाग (पेट्रोल मॉडेलपेक्षा १ लाख जास्त)	स्वस्त (३५,००० – ५५,००० रुपये)
वॉरंटी (Warranty)	इंजिन वॉरंटी कायम राहते.	इंजिन वॉरंटी रद्द होते (Void).
गॅस भरण्याची सोय	पेट्रोल झाकणाजवळ (बॉनेट उघडण्याची गरज नाही).	बॉनेटच्या आत (बॉनेट उघडावे लागते).
सुरक्षितता (Safety)	अत्यंत सुरक्षित (Dedicated Sensors & Wiring).	फिटिंगच्या दर्जावर अवलंबून (Risk of leaks).
डिक्कीची जागा (Boot)	काही मॉडेल्समध्ये जागा मिळते (Twin Cylinder).	जागा पूर्णपणे संपते.
परफॉर्मन्स (Pickup)	उत्कृष्ट (No Lag).	किंचित पॉवर ड्रॉप जाणवतो.
RTO नोंदणी	आरसी बुकवर नोंद होऊनच येते.	तुम्हाला स्वतः RTO मध्ये जाऊन नोंद करावी लागते.

हे पण वाचा: Tata iCNG vs Maruti S-CNG: कोणाची टेक्नॉलॉजी आहे बेस्ट? सत्य जाणून घ्या!

Conclusion (निष्कर्ष)

मित्रांनो, गाडी चालवणं ही एक जबाबदारी आहे. पैशांची बचत महत्त्वाची आहेच, पण जीवापेक्षा जास्त नाही. Aftermarket CNG vs Company Fitted CNG या युद्धात तांत्रिकदृष्ट्या आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने Company Fitted गाड्याच वरचढ ठरतात.

जर तुम्ही RTO rules for CNG चे पालन केले नाही आणि निकृष्ट दर्जाचे किट बसवले, तर ते धोक्याचे ठरू शकते. त्यामुळे विचारपूर्वक निर्णय घ्या.

तुमचा निर्णय काय आहे?

FAQs (सतत विचारले जाणारे प्रश्न)

प्रश्न 1. Aftermarket CNG किट लावून लांबचा प्रवास (Long Drive) करणे सुरक्षित आहे का?
उत्तर: हो, जर किट चांगल्या ब्रँडचे (Best CNG kit brands) असेल आणि फिटिंग Authorized केंद्रातून केले असेल, तर ते सुरक्षित आहे. मात्र, गाडी जास्त गरम होऊ नये म्हणून अधूनमधून पेट्रोलवर चालवणे चांगले.

प्रश्न 2. CNG मुळे इंजिनच्या आयुष्यावर (Engine Life) परिणाम होतो का?
उत्तर: CNG हे ‘Dry Fuel’ (कोरडे इंधन) आहे, त्यामुळे पेट्रोलच्या तुलनेत इंजिन थोडे लवकर झिजण्याची शक्यता असते. पण जर तुम्ही Company Fitted गाडी घेतली असेल, ज्याचे इंजिन आतून मजबूत केलेले असते, आणि वेळेवर सर्व्हिसिंग केले, तर इंजिन आरामात २-३ लाख किमी चालते.

प्रश्न 3. Aftermarket CNG बसवल्यावर RTO चे काय नियम आहेत? (RTO rules for CNG)?
उत्तर: बाहेरून किट बसवल्यानंतर तुम्हाला RTO कडून इंधनाचा प्रकार (Fuel Type) बदलून घ्यावा लागतो. यासाठी ‘Retro Fitment Center’ चे प्रमाणपत्र लागते. तसेच विमा पॉलिसीवरही (Insurance Policy) याची नोंद करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

प्रश्न 4. सध्या मार्केटमध्ये CNG किटची किंमत काय आहे? (CNG kit price)?
उत्तर: साध्या (Conventional) किटची किंमत २५,००० ते ३०,००० रुपये आहे, तर आधुनिक Sequential Kit ची किंमत ३५,००० ते ५५,००० रुपयांच्या घरात आहे. किटच्या ब्रँडनुसार आणि गाडीच्या मॉडेलनुसार यात बदल होऊ शकतो.