सध्याच्या काळात पेट्रोल आणि डिझेलच्या वाढत्या किमती पाहता, अनेक लोक सीएनजी कार (CNG Cars) खरेदी करण्याला प्राधान्य देत आहेत. सीएनजीमुळे तुम्हाला उत्तम मायलेज (Mileage) मिळते आणि तुमचा प्रवासाचा खर्चही खूप कमी होतो. पण, सीएनजी कार वापरणाऱ्या अनेक कार मालकांच्या मनात एक मोठी शंका असते—”सीएनजीमुळे कारचे इंजिन लवकर खराब होते का?”
जर तुमच्याही मनात हा प्रश्न असेल आणि तुम्ही इंटरनेटवर सीएनजी कारच्या इंजिनची काळजी कशी घ्यावी (How to take care of CNG car engine) असा शोध घेत असाल, तर तुम्ही अगदी योग्य ठिकाणी आला आहात. सीएनजी हे पेट्रोलसारखे द्रव स्वरूपातील इंधन (Liquid Fuel) नसून तो एक कोरडा वायू (Dry Gas) आहे. त्यामुळे त्याच्या वापराने इंजिनवर थोडा अतिरिक्त ताण नक्कीच पडतो. पण जर तुम्ही योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने कारचे मेंटेनन्स (Maintenance) केले, तर तुमचे इंजिन वर्षानुवर्षे अगदी नव्यासारखे धावेल आणि तुम्हाला कधीही रस्त्यात धोका देणार नाही.
या लेखामध्ये आपण सीएनजी कारच्या इंजिनची कार्यक्षमता (Engine Efficiency) वाढवण्यासाठी आणि दुरुस्तीचा महागडा खर्च टाळण्यासाठी काही अत्यंत महत्त्वाच्या टिप्स (Important Tips) सविस्तरपणे जाणून घेणार आहोत.
सीएनजी कारमध्ये इंजिनची काळजी घेणे का महत्त्वाचे आहे?
सर्वांत आधी हे समजून घेणे आवश्यक आहे की सीएनजी कारचे इंजिन (Engine) पेट्रोल कारपेक्षा थोडे वेगळ्या पद्धतीने काम करते. सीएनजी (Compressed Natural Gas) हा एक ‘ड्राय फ्युएल’ (Dry Fuel) आहे, ज्यामध्ये पेट्रोलप्रमाणे कोणतेही लुब्रिकेशन (Lubrication) किंवा गुळगुळीतपणा नसतो. त्यामुळे इंजिनचे सुटे भाग (Engine Components) एकमेकांवर घासले जाण्याची आणि इंजिनचे तापमान (Temperature) वाढण्याची शक्यता जास्त असते.
या कोरडेपणामुळे इंजिनच्या ‘व्हॉल्व्ह’ (Valves) आणि ‘सिलिंडर हेड’ (Cylinder Head) वर वेळेआधीच झीज होऊ शकते. म्हणूनच, नियमित सर्व्हिसिंग (Regular Servicing) आणि काही छोट्या सवयी तुमच्या इंजिनचे आयुष्य (Engine Life) दुप्पट करू शकतात. चला तर मग, सीएनजी कारच्या इंजिनची काळजी घेण्याच्या ९ अचूक आणि सोप्या पद्धती जाणून घेऊया.
हे पण वाचा: हायड्रोजन कार्स: खऱ्या अर्थाने भविष्यातील कार की फक्त एक स्वप्न? जाणून घ्या सत्य.
सीएनजी कारच्या इंजिनची काळजी कशी घ्यावी: ९ सर्वोत्तम टिप्स
खाली दिलेल्या टिप्सचे काटेकोरपणे पालन केल्यास, तुम्हाला तुमच्या कारमध्ये कधीही मोठा तांत्रिक बिघाड (Technical Issue) जाणवणार नाही:
१. कार नेहमी पेट्रोलवर सुरू करा (Always start the car on Petrol)
सर्वांत मोठी आणि सामान्य चूक जी अनेक सीएनजी कार मालक करतात ती म्हणजे, कार थेट सीएनजीवर सुरू करणे (Direct CNG Start). असे केल्याने इंजिनचे खूप मोठे नुकसान होऊ शकते.
- काय करावे? कार नेहमी पेट्रोलवर सुरू करा आणि किमान १ ते २ किलोमीटर पेट्रोलवर चालवा. यामुळे इंजिनमध्ये योग्य प्रमाणात ऑइल सर्क्युलेशन (Oil Circulation) होते आणि इंजिनला आवश्यक ते लुब्रिकेशन (Lubrication) मिळते.
- फायदा: त्यानंतर कार सीएनजीवर स्विच (Switch) केल्यास इंजिनवर अचानक येणारा ताण टळतो आणि इंजिन सुरळीत चालते. सध्याच्या नवीन फॅक्टरी फिटेड सीएनजी (Factory Fitted CNG) कार्समध्ये ही सिस्टीम ऑटोमॅटिक (Automatic) असते, जी इंजिन गरम झाल्यावरच स्वतःहून सीएनजीवर वळते.
२. स्पार्क प्लग वेळेवर तपासा आणि बदला (Check and Replace Spark Plugs)
सीएनजी इंधनाला जाळण्यासाठी (Combustion) पेट्रोलच्या तुलनेत जास्त मजबूत ठिणगीची (Stronger Spark) आवश्यकता असते. त्यामुळे सीएनजी कारमधील स्पार्क प्लग (Spark Plugs) लवकर खराब होण्याची शक्यता असते.
- जर स्पार्क प्लग योग्य नसतील, तर कार सुरू करताना त्रास होतो (Starting Problem) आणि कारचे पिकअप (Pickup) कमी होते.
- टीप: दर १०,००० ते १५,००० किलोमीटरनंतर स्पार्क प्लग तपासणे आणि मेकॅनिकच्या सल्ल्याने ते बदलणे इंजिनच्या आरोग्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे. सीएनजीसाठी विशेष डिझाइन केलेले स्पार्क प्लग वापरण्यास प्राधान्य द्या.
३. एअर फिल्टरची नियमित स्वच्छता (Regular cleaning of Air Filter)
इंजिनला योग्य प्रकारे काम करण्यासाठी हवा आणि इंधनाचे योग्य मिश्रण (Air-Fuel Ratio) असणे अत्यंत गरजेचे असते. सीएनजी वाहनांना पेट्रोल वाहनांच्या तुलनेत जास्त आणि शुद्ध हवेची गरज असते.
- जर तुमच्या कारचा एअर फिल्टर (Air Filter) धूळ आणि घाणीने ब्लॉक झाला असेल, तर इंजिनला पुरेसा ऑक्सिजन (Oxygen) मिळत नाही. यामुळे इंजिनला जास्त ताकद लावावी लागते.
- दर ५,००० किलोमीटरवर एअर फिल्टर स्वच्छ करा आणि दर १०,००० किलोमीटरवर तो पूर्णपणे बदलून टाका. यामुळे कारचे मायलेज (Mileage) जबरदस्त वाढते.
४. योग्य इंजिन ऑइल आणि ऑइल फिल्टरचा वापर (Use Proper Engine Oil and Oil Filter)
मी आधीच सांगितल्याप्रमाणे, सीएनजी कारचे इंजिन जास्त तापमानावर (High Temperature) काम करते. त्यामुळे नेहमीच्या पेट्रोल कारचे ऑइल सीएनजी कारसाठी पुरेसे ठरत नाही.
- बाजारात विशेष सीएनजी वाहनांसाठी बनवलेले इंजिन ऑइल (Engine Oil) उपलब्ध आहे, ज्यामध्ये उत्तम ‘थर्मल स्टॅबिलिटी’ (Thermal Stability) असते.
- ऑइल बदलताना नेहमी चांगल्या प्रतीचा ऑइल फिल्टर (Oil Filter) सुद्धा नक्की बदला. यामुळे इंजिनमधील घर्षण (Friction) कमी होते आणि इंजिन दीर्घकाळ निरोगी राहते.
५. थ्रॉटल बॉडी वेळेवर स्वच्छ करा (Throttle Body Cleaning)
अनेकदा सीएनजी कार ट्राफिकमध्ये उभी असताना (Idling) अचानक बंद पडते किंवा तिचे ‘आरपीएम’ (RPM) स्थिर राहत नाही. याचे मुख्य कारण म्हणजे घाण झालेली थ्रॉटल बॉडी (Throttle Body).
- थ्रॉटल बॉडी इंजिनमध्ये जाणाऱ्या हवेचे प्रमाण नियंत्रित करते. त्यावर कार्बन जमा झाल्यास कारचे इंजिन ‘मिसफायर’ (Misfire) करू शकते. दर २०,००० किलोमीटरनंतर अधिकृत सर्व्हिस सेंटरमधून थ्रॉटल बॉडी क्लिनिंग नक्की करून घ्या.
हे पण वाचा: Sunroof Trends: भारतीयांना सनरूफचे इतके वेड का आहे?
६. कूलंटची पातळी आणि रेडिएटरची काळजी (Check Coolant Level and Radiator)
सीएनजी ज्वलनामुळे (Combustion) इंजिन खूप लवकर गरम होते. या अतिरिक्त उष्णतेला नियंत्रित करण्याचे काम कारचे कूलिंग सिस्टीम (Cooling System) करते.
- नेहमी कारमधील कूलंट (Coolant) ची पातळी (Level) तपासा. त्यात कधीही साधे पाणी वापरू नका, नेहमी कंपनीने सुचवलेले दर्जेदार कूलंट वापरा.
- तसेच, कारच्या रेडिएटर (Radiator) च्या पंख्याचे (Cooling Fan) काम व्यवस्थित चालू आहे की नाही याकडेही लक्ष ठेवा, जेणेकरून कार ओव्हरहीट (Overheat) होणार नाही.
७. पेट्रोलची टाकी कधीही पूर्ण रिकामी ठेवू नका (Never keep the petrol tank empty)
अनेक लोक कारमध्ये सीएनजी असल्यावर पेट्रोल भरण्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करतात. ही सवय अत्यंत धोकादायक आहे. कारच्या इंधन टाकीमध्ये नेहमी किमान १० ते १५ लिटर पेट्रोल (Petrol) असणे बंधनकारक आहे.
- जर तुम्ही टाकी पूर्ण कोरडी ठेवली, तर कारचा फ्युएल पंप (Fuel Pump) जळून खराब होण्याची मोठी शक्यता असते, ज्याला बदलण्यासाठी हजारो रुपये खर्च येऊ शकतो. पेट्रोल पंप स्वतःला थंड ठेवण्यासाठी पेट्रोलचाच वापर करतो.
८. सीएनजी लीकेज तपासा आणि हायड्रो टेस्टिंग करा (Check for CNG Leakage and Hydro Testing)
सुरक्षेच्या दृष्टिकोनातून ही सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे. जर तुम्हाला कारमध्ये किंवा कारच्या बाहेर सीएनजी गॅसचा वास (Gas Smell) येत असेल, तर गाडी त्वरित थांबवा.
- इंजिन बे (Engine Bay) आणि डिकीमधील सिलिंडर (Cylinder) जवळून गॅसची गळती (Leakage) तर होत नाही ना, हे तपासण्यासाठी साबणाच्या पाण्याचा (Soap Water) वापर करा.
- तसेच, सरकारी नियमांनुसार दर ३ वर्षांनी तुमच्या सीएनजी सिलिंडरचे हायड्रो टेस्टिंग (Hydro Testing) करून घेणे कायदेशीररीत्या आणि तुमच्या सुरक्षेसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
९. अधिकृत डीलरकडूनच ट्युनिंग करा (Get Tuning from Authorized Dealer Only)
जर तुमची कार आफ्टरमार्केट सीएनजी (Aftermarket CNG) किटवर चालत असेल, तर तिचे सॉफ्टवेअर ट्युनिंग (Tuning) योग्य असणे खूप महत्त्वाचे आहे.
- चुकीच्या ट्युनिंगमुळे इंजिनचे ‘चेक इंजिन लाइट’ (Check Engine Light) डॅशबोर्डवर चालू राहू शकते. नेहमी कुशल आणि ‘सरकारमान्य सीएनजी फिटमेंट सेंटर’ (RTO Approved CNG Fitment Center) मधूनच कारचे कॉम्प्युटराइज्ड ट्युनिंग (Computerized Tuning) करून घ्या.
निष्कर्ष (Conclusion)
मित्रांनो, “सीएनजी मुळे कारचे इंजिन खराब होते” हा एक गैरसमज आहे. मुळात, देखभाल न केल्यामुळे इंजिन खराब होते. जर तुम्ही वर दिलेल्या टिप्सचे तंतोतंत पालन केले आणि कारच्या मेंटेनन्स (Maintenance) वेळापत्रकाकडे दुर्लक्ष केले नाही, तर सीएनजी कार हे एका सामान्य माणसासाठी वरदान आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, योग्य इंजिन ऑइल (Engine Oil), वेळेवर स्पार्क प्लग (Spark Plug) आणि एअर फिल्टर (Air Filter) बदलणे, आणि कार नेहमी पेट्रोलवर सुरू करण्याची सवय ठेवणे, हेच सीएनजी कारच्या इंजिनची काळजी कशी घ्यावी या प्रश्नाचे अचूक उत्तर आहे. यामुळे तुमचे हजारो रुपये इंधनावर वाचतीलच, शिवाय पर्यावरणाचेही रक्षण (Environment Protection) होईल. तुम्हाला हा लेख कसा वाटला आणि तुम्हाला सीएनजी कार चालवताना काही अडचणी येतात का? हे कमेंट करून नक्की सांगा!
हे पण वाचा: सावधान! मोबाईलवरून गाडी स्टार्ट करताना ‘या’ चुका टाळा, नाहीतर होईल मोठे नुकसान.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न १: सीएनजी कारचे इंजिन किती वर्षे टिकते? (How many years does a CNG engine last?)
उत्तर: जर तुम्ही योग्य काळजी घेतली आणि नियमित सर्व्हिसिंग (Regular Servicing) केली, तर एका सीएनजी कारचे इंजिन सहजपणे १५ वर्षे किंवा २ ते ३ लाख किलोमीटरपर्यंत कोणत्याही मोठ्या समस्येशिवाय उत्तमरीत्या काम करू शकते.
प्रश्न २: सीएनजी कारला दररोज किती किलोमीटर पेट्रोलवर चालवणे गरजेचे आहे?
उत्तर: सीएनजी कारच्या इंजिनला चांगले लुब्रिकेशन (Lubrication) मिळण्यासाठी दिवसातून किमान १ ते २ किलोमीटर (विशेषतः सकाळी कार सुरू करताना आणि रात्री इंजिन बंद करण्यापूर्वी) कार पेट्रोलवर (On Petrol) चालवणे अत्यंत फायदेशीर ठरते.
प्रश्न ३: फॅक्टरी फिटेड सीएनजी (Factory Fitted CNG) आणि आफ्टरमार्केट सीएनजी (Aftermarket CNG) मध्ये कोणता पर्याय चांगला आहे?
उत्तर: फॅक्टरी फिटेड सीएनजी (Factory Fitted CNG) हा नेहमीच सर्वोत्तम आणि सुरक्षित पर्याय आहे. कारण त्यामध्ये कार कंपनीने इंजिन आणि सस्पेन्शन (Suspension) विशेषतः सीएनजीच्या अतिरिक्त भार आणि तापमानानुसार डिझाइन केलेले असते. आफ्टरमार्केट किटमध्ये ट्युनिंगच्या समस्या येऊ शकतात.
प्रश्न ४: सीएनजी कारचे मायलेज कसे वाढवावे? (How to increase CNG car mileage?)
उत्तर: मायलेज वाढवण्यासाठी एअर फिल्टर (Air Filter) दर ५००० किलोमीटरवर स्वच्छ करा, योग्य टायर प्रेशर (Tire Pressure) राखा, क्लचचा (Clutch) अनावश्यक वापर टाळा आणि कार वेळेवर सर्व्हिस (Service) करा.
प्रश्न ५: सीएनजी संपल्यावर कार पेट्रोलवर चालवल्यास इंजिनवर ताण येतो का?
उत्तर: अजिबात नाही. उलट सीएनजी संपल्यावर कार पूर्णपणे पेट्रोलवर चालवणे हे इंजिनच्या आरोग्यासाठी खूप चांगले असते. यामुळे इंजिनच्या ‘इंजेक्टर’ (Fuel Injectors) मधील अडकलेली घाण स्वच्छ होण्यास मदत मिळते.
