पेट्रोल पंपावर गाडीत इंधन भरण्यासाठी गेल्यावर अनेकदा तिथला कर्मचारी आपल्याला विचारतो, “सर, साधं पेट्रोल टाकू की पॉवर?” त्यावेळी आपल्या मनात नेहमी एक गोंधळ निर्माण होतो की, खरंच साध्या गाडीत पॉवर पेट्रोल टाकल्याने पिकअप वाढतो का? किंवा यामुळे आपल्या गाडीला खरोखरच काही जादा फायदा मिळतो का?
अनेक वाहनचालकांना असे वाटते की, थोडे जास्त पैसे मोजून प्रीमियम इंधन भरल्यास गाडी रस्त्यावर सुसाट धावेल आणि इंजिनचे आयुष्यही दुप्पट होईल. पण यात विज्ञानाच्या कसोटीवर तथ्य किती आहे? जर तुम्ही रोजच्या प्रवासासाठी साधी दुचाकी किंवा चारचाकी वापरत असाल, आणि तुम्हाला नॉर्मल पेट्रोल आणि प्रीमियम पेट्रोलमधील फरक नेमका काय आहे हे जाणून घ्यायचे असेल, तर हा लेख तुमच्यासाठीच आहे. आज आपण विज्ञानाच्या आधारे आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते यामागील संपूर्ण सत्य सविस्तर जाणून घेणार आहोत. यामुळे भविष्यात तुमचे पैसेही वाचतील आणि गाडीची योग्य काळजी कशी घ्यावी हेदेखील समजेल.
नॉर्मल पेट्रोल आणि प्रीमियम पेट्रोल मधील मुख्य फरक
सगळ्यात आधी आपण हे समजून घेतले पाहिजे की साधे पेट्रोल आणि पॉवर पेट्रोल यांच्यात नक्की काय तांत्रिक फरक असतो. या दोन्ही इंधनांमधील सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा फरक म्हणजे त्यांचा ऑक्टेन नंबर असतो. जेव्हा आपण पेट्रोल पंपावर जातो, तेव्हा तिथे मिळणारे साधे पेट्रोल सामान्यत: कमी ऑक्टेन रेटिंगचे असते. भारतामध्ये मिळणाऱ्या साध्या पेट्रोलचा ऑक्टेन नंबर साधारणपणे ९१ च्या आसपास असतो. तर दुसरीकडे, प्रीमियम पेट्रोल ज्याला आपण स्पीड किंवा पॉवर पेट्रोल म्हणतो, त्याचा ऑक्टेन नंबर ९५, ९७ किंवा त्याहून अधिक असू शकतो.
ऑक्टेन नंबर म्हणजे काय? तर इंजिनमध्ये पेट्रोल आणि हवेचे मिश्रण जेव्हा दाबाखाली (कम्प्रेस) येते, तेव्हा ते वेळेआधीच पेट न घेण्याची इंधनाची क्षमता म्हणजे ऑक्टेन नंबर होय. जर इंधन वेळेआधी पेटले तर इंजिनमध्ये एक प्रकारचा विशिष्ट आवाज येतो, ज्याला मेकॅनिकल भाषेत ‘नॉकिंग’ असे म्हणतात. हाय ऑक्टेन इंधन इंजिनमधील हे हानिकारक नॉकिंग थांबवण्याचे काम करते. त्यामुळे जास्त क्षमतेच्या आणि महागड्या गाड्यांमध्ये उच्च दर्जाचे पेट्रोल वापरण्याचा कटाक्षाने सल्ला दिला जातो.
हे पण वाचा: सकाळी गाडी गरम करणे खरोखरच गरजेचे आहे का?
साध्या गाडीत पॉवर पेट्रोल टाकल्याने खरंच पिकअप वाढतो का?
आता आपण सर्वांच्या मनातील मूळ प्रश्नाकडे वळूया. साध्या गाडीत पॉवर पेट्रोल टाकल्याने खरंच पिकअप वाढतो का? तर विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या आधारे याचे थेट आणि साधे उत्तर आहे – ‘नाही’. जर तुमच्याकडे सामान्य इंजिन असलेली रोजच्या वापरातील पल्सर, स्प्लेंडर, ॲक्टिव्हा किंवा मारुती स्विफ्ट सारखी गाडी असेल, तर त्यामध्ये पॉवर पेट्रोल वापरल्याने अचानक गाडीचा पिकअप किंवा वेग वाढणार नाही.
याचे मुख्य तांत्रिक कारण म्हणजे, सामान्य गाड्यांचे इंजिन हे खास करून ८७ ते ९१ ऑक्टेन नंबरच्या साध्या पेट्रोलवर चालण्यासाठीच डिझाइन केलेले असते. या गाड्यांच्या इंजिनचा ‘कम्प्रेशन रेशिओ’ अतिशय कमी असतो. त्यामुळे जेव्हा तुम्ही अशा इंजिनमध्ये हाय ऑक्टेन प्रीमियम पेट्रोल टाकता, तेव्हा इंजिन त्या उच्च दर्जाच्या इंधनाचा पूर्ण क्षमतेने वापर करू शकत नाही. सोप्या आणि व्यावहारिक भाषेत सांगायचे तर, तुमच्या गाडीला जेवढी ताकद पचवण्याची क्षमता आहे, त्यापेक्षा जास्त ताकदीचे इंधन तुम्ही तिला देत आहात, ज्याचा ती वापरच करू शकत नाही. परिणामी, तुम्हाला जाणवणारा वाढलेला पिकअप आणि मायलेज हा केवळ तुमचा मानसिक भ्रम असू शकतो. यासाठी अतिरिक्त पैसे खर्च करणे व्यावहारिकदृष्ट्या अजिबात योग्य ठरत नाही.
पॉवर पेट्रोल वापरण्याचे खरे फायदे कोणते?
जर साध्या गाड्यांमध्ये पिकअप वाढत नाही, तर मग पेट्रोलियम कंपन्या हे महागडे पेट्रोल का विकतात? आणि त्याचे खरोखर काही फायदे आहेत का? याचे उत्तर ‘हो’ असे आहे. प्रीमियम इंधनाचे काही खास आणि महत्त्वाचे फायदे नक्कीच आहेत, जे दीर्घकाळात इंजिनसाठी उपयुक्त ठरू शकतात:
- इंजिनची अंतर्गत स्वच्छता: पॉवर पेट्रोलमध्ये काही विशेष प्रकारचे क्लिनिंग ॲडिटिव्ह्ज आणि रसायने मिसळलेली असतात. हे रासायनिक घटक इंजिनच्या आतील भागांना, विशेषतः फ्युएल इंजेक्टर आणि व्हॉल्व्हला स्वच्छ ठेवण्याचे महत्त्वपूर्ण काम करतात.
- कार्बन जमा न होणे: गाडी जुनी होत जाते तसा इंजिनमध्ये जळलेल्या इंधनाचा कार्बन जमा होऊ लागतो. प्रीमियम पेट्रोलचा वापर केल्यामुळे इंजिनमध्ये कार्बनचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होते, ज्यामुळे इंजिन दीर्घकाळ सुरळीत काम करते आणि त्याची लाईफ वाढते.
- इंजिनचा आवाज कमी होणे: अनेक वाहनचालकांचा असा प्रत्यक्ष अनुभव आहे की सलग काही महिने चांगल्या दर्जाचे इंधन वापरल्यास गाडीच्या इंजिनचा आवाज (व्हायब्रेशन) कमी होतो आणि गाडी अतिशय स्मूथ चालते.
- प्रदूषणात घट: हे इंधन अधिक शुद्ध आणि रिफाईन्ड असल्याने त्याचे ज्वलन (कम्बशन) अत्यंत चांगल्या प्रकारे होते, ज्यामुळे गाडीच्या सायलन्सरमधून निघणारा धूर आणि हानिकारक वायूंचे प्रमाण साध्या पेट्रोलच्या तुलनेत कमी असते.
तुमच्या गाडीसाठी कोणते पेट्रोल सर्वोत्तम आहे हे कसे ओळखावे?
तुमच्या गाडीसाठी कोणते इंधन सर्वोत्तम आहे, हे ठरवण्याचा सर्वात सोपा आणि खात्रीशीर मार्ग म्हणजे तुमच्या गाडीची ‘ओनर्स मॅन्युअल’ (कंपनीने गाडीसोबत दिलेले पुस्तक) वाचणे. जर तुमच्या गाडीच्या मॅन्युअलमध्ये स्पष्टपणे नमूद केले असेल की या गाडीसाठी ‘९५ ऑक्टेन किंवा त्याहून अधिक’ दर्जाचे पेट्रोल आवश्यक आहे, तरच तुम्ही महागडे पॉवर पेट्रोल वापरणे योग्य राहील.
सामान्यतः बीएमडब्ल्यू, मर्सिडीज, पोर्शे यांसारख्या लक्झरी गाड्या किंवा केटीएम, डुकाटी, निन्जा सारख्या हाय-परफॉर्मन्स स्पोर्ट्स बाईक्स ज्यांचा कम्प्रेशन रेशिओ खूप जास्त असतो, त्यांना उच्च ऑक्टेन पेट्रोलची नितांत गरज असते. जर अशा हाय-परफॉर्मन्स इंजिनमध्ये साधे पेट्रोल टाकले, तर मात्र इंजिनमध्ये मोठ्या प्रमाणावर नॉकिंग सुरू होईल आणि गाडीचा पिकअप आणि परफॉर्मन्स नक्कीच कमी होईल. त्यामुळे गाडीच्या इंजिनच्या क्षमतेनुसार आणि गरजेनुसार इंधनाची निवड करणे सर्वात शहाणपणाचा निर्णय ठरतो.
साध्या गाडीत प्रीमियम पेट्रोल टाकल्याने इंजिन खराब होते का?
अनेकांना अशीही भीती वाटते की जर आपण चुकून किंवा प्रयोग म्हणून आपल्या साध्या गाडीत महागडे प्रीमियम इंधन टाकले, तर इंजिन आतून खराब तर होणार नाही ना? तर याबाबत काळजी करण्याचे काहीच कारण नाही. साध्या इंजिनमध्ये पॉवर पेट्रोल टाकल्याने गाडीचे कोणतेही यांत्रिक नुकसान होत नाही. इंजिन पूर्वीसारखेच अत्यंत सामान्यपणे काम करत राहते. फक्त तुमचे पेट्रोलवरील महिन्याचे बजेट वाढते आणि त्या वाढलेल्या खर्चाच्या तुलनेत तुम्हाला गाडीच्या परफॉर्मन्समध्ये कोणताही मोठा चमत्कार पाहायला मिळत नाही.
हे पण वाचा: साधी हवा सोडून टायरमध्ये नायट्रोजन का भरावे? जाणून घ्या फायदे आणि तोटे
निष्कर्ष
थोडक्यात सांगायचे तर, तुमच्या रोजच्या वापरातील सामान्य दुचाकी किंवा चारचाकी गाडीत प्रीमियम इंधन टाकल्याने रातोरात गाडीचा पिकअप आणि मायलेज वाढत नाही. हे केवळ एक ऑटोमोबाईल जगतातील मिथक आहे. जर तुम्हाला तुमच्या इंजिनची विशेष काळजी घ्यायची असेल आणि ते आतून पूर्णपणे स्वच्छ ठेवायचे असेल, तर महिन्यातून किंवा दोन-तीन महिन्यातून एकदा पॉवर पेट्रोल टाकणे नक्कीच फायद्याचे ठरू शकते. पण रोजच्या वापरासाठी कंपनीने सुचवलेले नेहमीचे साधे पेट्रोलच सर्वोत्तम आणि खिशाला परवडणारे असते. गाडीचा पिकअप खरोखर वाढवण्यासाठी महागड्या इंधनापेक्षा गाडीची नियमित सर्व्हिसिंग, योग्य दर्जाच्या इंजिन ऑइलचा वापर आणि टायरमधील हवेचा योग्य दाब या मूलभूत गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करणे अधिक फायदेशीर ठरते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (एफएक्यूज)
प्रश्न: १. पॉवर पेट्रोल आणि स्पीड पेट्रोल यात काही फरक असतो का?
उत्तर: नाही, पॉवर, स्पीड आणि एक्स्ट्रा प्रीमियम ही सर्व विविध पेट्रोलियम कंपन्यांची (जसे की भारत पेट्रोलियम, हिंदुस्तान पेट्रोलियम, इंडियन ऑइल) व्यावसायिक नावे आहेत. या सर्वांमध्ये मुख्यत्वे सामान्य पेट्रोलपेक्षा जास्त ऑक्टेन नंबर असतो आणि इंजिन आतून स्वच्छ ठेवणारे विशेष ॲडिटिव्ह्ज असतात. ही सर्व एकाच दर्जाची प्रीमियम इंधने आहेत.
प्रश्न: २. साध्या दुचाकीमध्ये नेहमी पॉवर पेट्रोल वापरणे योग्य आहे का?
उत्तर: तुमच्या साध्या आणि कमी सीसीच्या दुचाकीला उच्च ऑक्टेन इंधनाची तांत्रिकदृष्ट्या गरज नसते. त्यामुळे नेहमी महागडे इंधन वापरल्याने दुचाकीचा वेग किंवा मायलेज दुप्पट होत नाही. यामुळे केवळ इंजिन स्वच्छ राहण्यास थोडी मदत होते. त्यामुळे आर्थिकदृष्ट्या विचार केल्यास रोजच्या वापरासाठी साधे पेट्रोलच उत्तम आहे.
प्रश्न: ३. प्रीमियम पेट्रोलमुळे गाडीचे मायलेज खरंच वाढते का?
उत्तर: सामान्य इंजिन असलेल्या गाड्यांमध्ये पॉवर पेट्रोल वापरल्याने मायलेजमध्ये कोणताही लक्षणीय आणि मोठा बदल दिसून येत नाही. मात्र, ज्या हाय-परफॉर्मन्स गाड्या उच्च ऑक्टेन इंधनासाठीच खास बनवल्या आहेत, त्यांना योग्य इंधन मिळाल्यास त्यांचे मायलेज आणि कार्यक्षमता सर्वोत्तम पातळीवर राहते.
प्रश्न: ४. चुकीचे पेट्रोल टाकल्यास इंजिनवर काय परिणाम होतो? उत्तर: जर तुम्ही साध्या गाडीत महागडे पेट्रोल टाकले तर इंजिन खराब होत नाही, फक्त तुमचे पैसे वाया जातात. पण जर तुम्ही हाय-परफॉर्मन्स लक्झरी स्पोर्ट्स कारमध्ये साधे पेट्रोल टाकले, तर मात्र इंजिनमध्ये ‘नॉकिंग’ (विशिष्ट आवाज) होऊ शकते आणि इंजिनच्या कार्यक्षमतेवर तसेच आयुष्यावर अत्यंत वाईट परिणाम होऊ शकतो.
प्रश्न: ५. गाडीचा पिकअप कायम चांगला ठेवण्यासाठी खरा उपाय काय आहे?
उत्तर: केवळ पेट्रोलचा प्रकार बदलून पिकअप वाढत नाही. चांगल्या पिकअपसाठी गाडीची वेळेवर सर्व्हिसिंग करणे, गाडीचे एअर फिल्टर स्वच्छ ठेवणे, क्लच प्लेटची स्थिती तपासणे आणि इंजिनसाठी शिफारस केलेले उच्च दर्जाचे इंजिन ऑइल वापरणे हे खऱ्या अर्थाने सर्वात जास्त गरजेचे असते.
