तुम्ही सकाळी ऑफिसला जाण्यासाठी महत्त्वाच्या गडबडीत आहात, तुम्ही कारची किल्ली फिरवता आणि कार सुरूच होत नाही! किंवा अचानक रात्री लाईट गेल्यावर घरातील इन्व्हर्टर काही सेकंदातच बंद पडतो. अशा वेळी आपली प्रचंड चिडचिड होते. यामागील एक अत्यंत सामान्य परंतु वारंवार दुर्लक्षित केले जाणारे कारण म्हणजे बॅटरीच्या टर्मिनलवर आलेला गंज. जर तुमच्याही वाहनाच्या किंवा घरातील इन्व्हर्टरच्या बॅटरीवर पांढरा किंवा निळसर रंगाचा थर साचला असेल, तर ही धोक्याची घंटा असू शकते.
जर तुम्हालाही हा प्रश्न पडला असेल की घरच्या घरी बॅटरीचा गंज कसा साफ करावा, तर तुम्ही अगदी योग्य ठिकाणी आहात. या सविस्तर लेखामध्ये आपण बॅटरीचे आयुष्य वाढवण्यासाठी आणि तिला खराब होण्यापासून वाचवण्यासाठी काही अत्यंत सोप्या, सुरक्षित आणि खात्रीशीर पद्धती जाणून घेणार आहोत. गॅरेजमध्ये जाऊन पैसे खर्च करण्यापूर्वी हा लेख शेवटपर्यंत नक्की वाचा, कारण यात सांगितलेले उपाय तुम्ही अगदी सहज घरच्या घरी करू शकता.
बॅटरीच्या टर्मिनलवर गंज का येतो?
बॅटरी साफ करण्यापूर्वी, गंज नेमका का येतो हे समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. जेव्हा आपण कार किंवा इन्व्हर्टर वापरतो, तेव्हा बॅटरीच्या आत एक रासायनिक प्रक्रिया सतत चालू असते.
- हायड्रोजन गॅसची गळती: बॅटरी चार्ज होत असताना त्यातून हायड्रोजन गॅस बाहेर पडतो. जेव्हा हा गॅस बाहेरील हवा आणि ओलावा यांच्या संपर्कात येतो, तेव्हा बॅटरीच्या टर्मिनलवर गंज पकडण्याची प्रक्रिया सुरू होते.
- सल्फ्युरिक ऍसिडचा प्रभाव: लीड-ऍसिड बॅटरीमध्ये सल्फ्युरिक ऍसिड असते. अनेकदा बॅटरी जास्त चार्ज झाल्यामुळे किंवा जुनी झाल्यामुळे हे ऍसिड वाफेच्या स्वरूपात बाहेर येते आणि टर्मिनलवरील धातूशी त्याची प्रतिक्रिया होऊन पांढऱ्या किंवा निळ्या रंगाचा गंज तयार होतो.
- हवेतील ओलावा: पावसाळ्यात किंवा दम हवामानात टर्मिनलवर गंज येण्याचे प्रमाण खूप जास्त असते.
गंज आल्यामुळे बॅटरीवर काय परिणाम होतो?
बॅटरीच्या टर्मिनलवर गंज आल्यास तो एक प्रकारचा अडथळा निर्माण करतो. यामुळे बॅटरी आणि वाहनाचे इंजिन किंवा इन्व्हर्टर यांच्यातील विद्युत प्रवाह नीट पार पडत नाही.
- कार किंवा बाईक लवकर स्टार्ट न होण्याची समस्या निर्माण होते.
- इन्व्हर्टरची बॅटरी पूर्ण क्षमतेने चार्ज होत नाही आणि बॅकअप कमी मिळतो.
- वेळीच लक्ष न दिल्यास बॅटरीचे आयुष्य झपाट्याने कमी होते आणि तुम्हाला नवीन बॅटरी विकत घेण्यासाठी हजारो रुपये खर्च करावे लागू शकतात.
हे पण वाचा: गाडीच्या सीट्सवरचे डाग घरगुती वस्तू वापरून कसे काढावेत?
गंज साफ करण्यासाठी लागणारे आवश्यक साहित्य
ही साफसफाईची प्रक्रिया करण्यासाठी तुम्हाला बाजारातून महागडे केमिकल आणण्याची अजिबात गरज नाही. तुमच्या घरात सहज उपलब्ध असलेल्या वस्तूंचा वापर करून तुम्ही कार बॅटरी किंवा इन्व्हर्टरची बॅटरी स्वच्छ करू शकता.
- बेकिंग सोडा: (स्वयंपाकघरात वापरला जाणारा खाण्याचा सोडा) हा गंज काढण्यासाठी सर्वात उत्तम पर्याय आहे.
- कोमट पाणी: एक ते दोन ग्लास.
- जुना टूथब्रश: टर्मिनल घासण्यासाठी.
- सुती कापड: बॅटरी पुसून कोरडी करण्यासाठी.
- पेट्रोलियम जेली: साफसफाईनंतर टर्मिनल सुरक्षित ठेवण्यासाठी.
- सुरक्षा हातमोजे: ऍसिडपासून हातांचे रक्षण करण्यासाठी रबरी हातमोजे नक्की घाला.
- पाना किंवा रेंच: बॅटरीच्या केबल्स काढण्यासाठी योग्य मापाचे टूल.
घरच्या घरी बॅटरीचा गंज साफ करण्याची योग्य आणि सुरक्षित पद्धत
कोणत्याही बॅटरीचे काम करताना सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले पाहिजे. खालील स्टेप्सचा काळजीपूर्वक अवलंब करून तुम्ही अगदी सुरक्षितपणे बॅटरी मेंटेनन्स करू शकता.
१. इंजिन आणि वीजपुरवठा बंद करा
सर्वात महत्त्वाची आणि पहिली पायरी म्हणजे तुमच्या कारचे इंजिन बंद करा आणि चावी बाहेर काढा. जर तुम्ही इन्व्हर्टरची बॅटरी साफ करत असाल, तर मुख्य प्लग आणि इन्व्हर्टरचे बटण पूर्णपणे बंद असल्याची खात्री करा. हातात रबरी हातमोजे आणि शक्य असल्यास डोळ्यांवर संरक्षक चष्मा नक्की घाला.
२. बॅटरी केबल्स योग्य क्रमाने काढा
बॅटरीच्या टर्मिनलवरून केबल्स काढताना नेहमी निगेटिव्ह केबल (जिच्यावर वजा ‘-‘ चिन्ह असते किंवा जी काळ्या रंगाची असते) सर्वात आधी काढा. त्यानंतर पॉझिटिव्ह केबल (अधिक ‘+’ चिन्ह असलेली आणि लाल रंगाची) काढा. हा क्रम पाळणे अत्यंत गरजेचे आहे कारण यामुळे शॉर्ट सर्किट होण्याचा धोका टळतो.
३. बेकिंग सोडा आणि पाण्याचे मिश्रण तयार करा
एका प्लास्टिकच्या वाटीत दोन चमचे बेकिंग सोडा घ्या आणि त्यात थोडे पाणी मिसळून एक घट्ट पेस्ट तयार करा. ही पेस्ट गंज आलेल्या दोन्ही टर्मिनल्सवर आणि केबल्सच्या टोकांवर व्यवस्थित लावा. पेस्ट लावल्याबरोबर तुम्हाला तिथे बुडबुडे येताना दिसतील. याचा अर्थ बेकिंग सोडा ऍसिड आणि गंजासोबत प्रक्रिया करून ते नष्ट करत आहे.
४. गंज घासून काढा
पाच मिनिटे ही पेस्ट तशीच राहू द्या. त्यानंतर एक जुना टूथब्रश घ्या आणि टर्मिनल्सला चारही बाजूंनी चांगले घासून काढा. जर गंज खूप कडक झाला असेल, तर तुम्ही थोडे अधिक कोमट पाणी शिंपडून पुन्हा घासू शकता. केबल्सच्या आतील बाजू देखील स्वच्छ करा कारण तिथेही गंज लपलेला असतो.
५. स्वच्छ पाण्याने धुवा आणि कोरडे करा
सर्व गंज निघून गेल्यानंतर, टर्मिनल्सवर थोडे कोमट पाणी ओतून ते पूर्णपणे स्वच्छ करा. पाणी ओतताना ते बॅटरीच्या आत जाणार नाही याची काळजी घ्या. यानंतर एका स्वच्छ आणि कोरड्या सुती कापडाने टर्मिनल्स आणि बॅटरीचा वरचा भाग पूर्णपणे पुसून घ्या. बॅटरीवर पाण्याचा एकही थेंब राहता कामा नये.
६. पेट्रोलियम जेलीचा वापर करा
बॅटरी आणि टर्मिनल्स पूर्णपणे कोरडे झाल्यानंतर, दोन्ही टर्मिनल्सवर पेट्रोलियम जेली (किंवा व्हॅसलीन) चा एक पातळ थर लावा. हा थर एका संरक्षक कवचासारखे काम करतो आणि भविष्यात हवेतील ओलावा टर्मिनल्सपर्यंत पोहोचू देत नाही, ज्यामुळे गंज प्रतिबंधक म्हणून याचा उत्तम फायदा होतो.
७. केबल्स पुन्हा जोडा
आता केबल्स पुन्हा जोडण्याची वेळ आली आहे. काढताना आपण जो क्रम वापरला होता, त्याच्या अगदी उलट क्रम इथे वापरायचा आहे. म्हणजेच, सर्वात आधी पॉझिटिव्ह केबल (लाल) जोडा आणि घट्ट करा. त्यानंतर निगेटिव्ह केबल (काळी) जोडा. केबल्स सैल राहणार नाहीत याची खात्री करा, अन्यथा स्पार्किंग होऊ शकते.
बॅटरीची काळजी घेताना या चुका कटाक्षाने टाळा
- साफसफाई करताना कधीही उघड्या हातांचा वापर करू नका. गंजामध्ये ऍसिडचे अंश असू शकतात ज्यामुळे त्वचेला जळजळ होऊ शकते.
- खूप जास्त दाबाने किंवा हातोडीने टर्मिनल्सवर मारू नका, यामुळे बॅटरी क्रॅक होऊ शकते.
- बॅटरी साफ करण्यासाठी कधीही थेट नळीने (पाईपने) पाण्याचा मारा करू नका.
- गंज साफ करण्यासाठी पेट्रोल किंवा डिझेलचा वापर करणे अत्यंत धोकादायक ठरू शकते, त्यामुळे केवळ बेकिंग सोडा वापरा.
हे पण वाचा: पिवळे पडलेले हेडलाईट्स कोलगेट वापरून कसे साफ करावे? संपूर्ण आणि सोपी माहिती
निष्कर्ष
थोडक्यात सांगायचे तर, बॅटरीच्या टर्मिनलवर आलेला गंज साफ करणे ही एक अतिशय सोपी आणि अत्यंत महत्त्वाची घरगुती प्रक्रिया आहे. या छोट्याशा कामासाठी मेकॅनिककडे जाऊन जास्त पैसे खर्च करण्याची कोणतीही आवश्यकता नाही. योग्य काळजी, थोडेसे कोमट पाणी आणि बेकिंग सोडा यांच्या मदतीने तुम्ही तुमची कार किंवा इन्व्हर्टरची बॅटरी अगदी नव्यासारखी कार्यक्षम बनवू शकता. दर तीन ते चार महिन्यांनी अशी स्वच्छता केल्यास तुमच्या बॅटरीचे आयुष्य नक्कीच दुप्पट होईल आणि ऐनवेळी येणाऱ्या तांत्रिक अडचणींपासून तुमची कायमची सुटका होईल. स्वतःच्या सुरक्षेची काळजी घेत आजच तुमच्या बॅटरीची तपासणी करा!
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (एफएक्यूज)
प्रश्न १: बॅटरीवर गंज आल्यास नक्की काय नुकसान होते?
उत्तर: गंज आल्यामुळे बॅटरी आणि जोडलेल्या केबल्समधील विद्युत प्रवाह खंडित होतो. यामुळे वाहनाच्या इंजिनला आवश्यक तो करंट मिळत नाही, परिणामी कार स्टार्ट न होणे, लाईट्स डिम लागणे किंवा इन्व्हर्टर नीट चार्ज न होणे अशा गंभीर समस्या निर्माण होतात.
प्रश्न २: गंज साफ करण्यासाठी बेकिंग सोडा नसेल तर लिंबाचा वापर करू शकतो का?
उत्तर: होय, नक्कीच! जर तुमच्याकडे बेकिंग सोडा उपलब्ध नसेल तर तुम्ही कोमट पाण्यात लिंबाचा रस मिसळून ते पाणी गंज साफ करण्यासाठी वापरू शकता. लिंबामध्ये असलेले नैसर्गिक ऍसिडिक गुणधर्म गंज आणि कार्बनची घाण कापून काढण्यास खूप मदत करतात.
प्रश्न ३: साफसफाई पूर्ण झाल्यावर टर्मिनलला पेट्रोलियम जेली का लावली जाते?
उत्तर: साफसफाई पूर्ण झाल्यानंतर धातूच्या टर्मिनलवर पेट्रोलियम जेली लावल्याने तिथे एक सुरक्षित थर तयार होतो. यामुळे हवेतील ऑक्सिजन आणि ओलावा थेट धातूच्या संपर्कात येत नाही आणि भविष्यात तिथे पुन्हा गंज येण्याची किंवा कार्बन जमा होण्याची शक्यता जवळपास नष्ट होते.
प्रश्न ४: इन्व्हर्टरची बॅटरी चालू असताना ती साफ केली तर चालेल का?
उत्तर: अजिबात नाही! कोणत्याही प्रकारची बॅटरी साफ करताना सुरक्षिततेच्या कारणास्तव नेहमी आधी मुख्य वीजपुरवठा आणि इन्व्हर्टरचे बटण बंद करा. त्यानंतर बॅटरीच्या केबल्स काढूनच साफसफाईला सुरुवात करा, जेणेकरून कोणत्याही प्रकारच्या शॉर्ट सर्किटचा किंवा विजेचा धक्का बसण्याचा धोका राहणार नाही.
प्रश्न ५: बॅटरी साफ करताना कडक गरम पाणी वापरले तर जास्त चांगला परिणाम मिळेल का?
उत्तर: नाही, पाणी खूप जास्त उकळते नसावे. तुम्ही फक्त कोमट पाणी वापरले पाहिजे. जास्त कडक गरम पाण्यामुळे बॅटरीच्या बाहेरील प्लास्टिकच्या आवरणाचे किंवा केबल्सच्या कव्हरचे मोठे नुकसान होऊ शकते. कोमट पाणी आणि टूथब्रश गंज काढण्यासाठी पुरेसे असते.
