रस्त्यावर गाडी चालवताना कधी काय होईल याचा काहीच भरवसा नसतो. कल्पना करा, तुमचा किंवा तुमच्या गाडीचा छोटासा अपघात झाला आहे. सुदैवाने तुम्हाला काही दुखापत झाली नाही, पण गाडीचे नुकसान झाले आहे. तुम्ही लगेच तुमच्या इन्शुरन्स कंपनीला फोन करता. पण अचानक तुमच्या लक्षात येते की तुमच्या गाडीचे PUC सर्टिफिकेट (Pollution Under Control Certificate) संपले आहे (Expired).
आता काय होणार? मनात धडकी भरते की, “फक्त एका कागदाच्या तुकड्यामुळे माझा हजारो रुपयांचा क्लेम रिजेक्ट तर होणार नाही ना?”
ही भीती अनेक कार आणि बाईक मालकांच्या मनात असते. विशेषतः महाराष्ट्रात जिथे वाहतुकीचे नियम कडक आहेत, तिथे ही काळजी वाटणे साहजिक आहे. अनेकदा इन्शुरन्स एजंट्स किंवा अर्धवट माहिती असलेल्या लोकांकडून तुम्हाला चुकीची माहिती दिली जाते.
पण घाबरू नका! आजच्या या लेखात आपण पाहणार आहोत की, खरोखरच PUC नसेल तर इन्शुरन्स क्लेम मिळतो का? IRDAI (विमा नियामक प्राधिकरण) चे नियम काय सांगतात आणि तुमचे हक्क काय आहेत.
मुख्य प्रश्न: PUC नसेल तर कंपनी क्लेम नाकारू शकते का?
(Can Insurance Company Reject Claim Without PUC?)
याचे उत्तर एका शब्दात द्यायचे तर – नाही! (काही अटींसह)
होय, तुम्ही बरोबर वाचले. केवळ तुमच्याकडे अपघाताच्या वेळी वैध (Valid) PUC सर्टिफिकेट नाही, या एकाच कारणास्तव इन्शुरन्स कंपनी तुमचा क्लेम पूर्णपणे नाकारू शकत नाही.
इन्शुरन्सचा मूळ उद्देश हा ‘अपघातामुळे होणारे नुकसान भरून देणे’ हा असतो. PUC हे प्रदूषणाशी संबंधित प्रमाणपत्र आहे. जर अपघाताचे कारण ‘प्रदूषण’ नसेल, तर कंपनीला क्लेम देणे बंधनकारक असते.
हे पण वाचा: पेंडिंग चालान भरायचे आहे? Mahatrafficapp आणि PhonePe वरून पेमेंट करण्याची सोपी पद्धत
नियम काय सांगतो? (What does the Law & IRDAI Say?)
ऑगस्ट २०२० मध्ये, IRDAI (Insurance Regulatory and Development Authority of India) ने सर्व जनरल इन्शुरन्स कंपन्यांना एक स्पष्टीकरण जारी केले होते.
यामागे सर्वोच्च न्यायालयाचा (Supreme Court) M.C. Mehta vs. Union of India या केसचा संदर्भ होता. सर्वोच्च न्यायालयाने आदेश दिले होते की, गाडीचा विम्याचे नूतनीकरण (Renewal) करताना PUC असणे बंधनकारक आहे.
मात्र, IRDAI ने हे स्पष्ट केले आहे की:
“विमा पॉलिसी जारी करताना किंवा रिन्यू करताना वैध PUC घेणे आवश्यक आहे. परंतु, पॉलिसीच्या कालावधीत अपघात झाल्यास आणि त्यावेळी PUC एक्सपायर झाले असल्यास, केवळ या तांत्रिक कारणास्तव ग्राहकाचा क्लेम नाकारला जाऊ नये.”
Vehicle Insurance Claim Rejection Reasons मध्ये “दारू पिऊन गाडी चालवणे” (Drunk Driving) किंवा “लायसन्स नसणे” (No License) हे वैध कारणे आहेत, कारण त्यांचा अपघाताशी थेट संबंध आहे. पण PUC नसल्याने अपघात होत नाही, त्यामुळे क्लेम नाकारणे कायदेशीरदृष्ट्या चुकीचे ठरते.
रिन्यूअल आणि क्लेम मधील महत्त्वाचा फरक
(Difference Between Policy Renewal and Claim Process)
हे कन्फ्युजन दूर करण्यासाठी खालील दोन गोष्टींमधला फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे:
- पॉलिसी रिन्यू करताना (At the time of Buying/Renewing): सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार, जेव्हा तुम्ही नवीन इन्शुरन्स पॉलिसी काढता किंवा जुनी रिन्यू करता, तेव्हा तुमच्याकडे Valid PUC Certificate असणे कायद्याने बंधनकारक आहे. अनेक ऑनलाइन इन्शुरन्स कंपन्या आता PUC नंबर टाकल्याशिवाय पॉलिसी इश्यू करत नाहीत.
- क्लेम मांगताना (At the time of Claim): जर तुमची पॉलिसी चालू आहे (Active Policy), पण या १ वर्षाच्या काळात तुमचे PUC एक्सपायर झाले आणि नेमका त्याच वेळी अपघात झाला, तर तुम्ही क्लेमसाठी पात्र आहात. इन्शुरन्स कंपनीला तुम्हाला नुकसान भरपाई (Own Damage Cover) द्यावी लागते.
वाहतूक नियम आणि दंड (Traffic Rules & PUC Fine in Maharashtra)
एक गोष्ट लक्षात ठेवा, इन्शुरन्स कंपनीने क्लेम दिला याचा अर्थ असा नाही की तुम्ही कायद्यातून सुटलात!
Motor Vehicles Act (मोटार वाहन कायदा) नुसार, PUC शिवाय गाडी चालवणे हा गुन्हा आहे. जरी तुम्हाला इन्शुरन्सचे पैसे मिळाले, तरी ट्रॅफिक पोलीस तुमच्यावर कारवाई करू शकतात.
- PUC Fine: मोटर वाहन कायद्याच्या कलम १९०(२) नुसार, वैध PUC नसल्यास पहिल्या गुन्ह्यासाठी ₹१,००० ते ₹२,००० पर्यंत दंड होऊ शकतो.
- वारंवार नियम तोडल्यास हा दंड ₹१०,००० पर्यंत वाढू शकतो.
त्यामुळे, क्लेम मिळो किंवा न मिळो, PUC वेळेवर रिन्यू करणे हे तुमच्या खिशासाठी आणि पर्यावरणासाठी चांगले आहे.
हे पण वाचा: RTO New Rule: तुमच्या गाडीला HSRP लावली का? आताच अप्लाय करा नाहीतर मोठा दंड!
वेगवेगळ्या परिस्थिती आणि क्लेम प्रोसेस (Different Scenarios)
क्लेमचे दोन मुख्य प्रकार आहेत, आणि दोन्हीमध्ये PUC चे महत्त्व थोडे वेगळे असू शकते:
१. थर्ड पार्टी क्लेम (Third Party Insurance Claim)
जर तुमच्या गाडीने दुसऱ्या कोणाला धडक दिली (माणूस किंवा मालमत्ता), तर त्याला ‘थर्ड पार्टी क्लेम’ म्हणतात.
- नियम: कायद्यानुसार, थर्ड पार्टी क्लेम नाकारण्याचा अधिकार इन्शुरन्स कंपन्यांना जवळजवळ नसतोच. जरी तुमच्याकडे PUC नसेल, तरी पीडित व्यक्तीला (Victim) नुकसान भरपाई मिळणे हा त्याचा हक्क आहे. न्यायालय अशा वेळी PUC नसल्याचे कारण ग्राह्य धरत नाही.
२. स्वतःच्या गाडीचे नुकसान (Own Damage – OD Claim)
जेव्हा तुमची गाडी ठोकली जाते आणि तुम्ही दुरुस्तीचा खर्च मागता.
- परिस्थिती: इथे काही खाजगी इन्शुरन्स कंपन्या त्रास देऊ शकतात. ते पॉलिसीच्या अटी (Terms & Conditions) मध्ये बारीक अक्षरात लिहिलेले असू शकते की “गाडीचे सर्व कायदेशीर कागदपत्रे जागेवर असणे आवश्यक आहे.”
- Non-Standard Settlement: जर कंपनी खूपच अडवणूक करत असेल, तर अनेकदा “Non-Standard Settlement” तत्त्वावर क्लेम सेटल केला जातो. म्हणजे, मंजूर रकमेच्या ७५% रक्कम दिली जाते आणि २५% रक्कम (कागदपत्रांच्या कमतरतेमुळे) कापली जाते. पण हे खूप दुर्मिळ (Rare) आहे.
महत्वाची माहिती: वैधता आणि डिजिटल PUC (Validity & Digital Rules)
अनेक लोकांना PUC च्या वैधतेबद्दल माहिती नसते, ज्यामुळे त्यांचा गोंधळ होतो. हे नियम नक्की वाचा:
- नवीन गाडी (New Vehicle): जेव्हा तुम्ही शोरूममधून नवीन गाडी घेता, तेव्हा तिचे PUC १ वर्षासाठी वैध असते.
- जुन्या गाड्या: १ वर्षानंतर तुम्हाला दर ६ महिन्यांनी PUC काढावे लागते.
- BS-VI वाहने: जर तुमची गाडी BS-VI मॉडेल असेल, तर त्याचे PUC सुद्धा १ वर्षासाठी वैध असते.
- DigiLocker / mParivahan: तुम्हाला आता कागदी PUC जवळ बाळगण्याची गरज नाही. जर ट्रॅफिक पोलिसांनी अडवले, तर तुम्ही DigiLocker किंवा mParivahan ॲपमध्ये सेव्ह केलेले डिजिटल PUC दाखवू शकता. ते कायदेशीररित्या ग्राह्य आहे.
सावधान! बनावट (Fake) PUC पासून सावध राहा
हा एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. अनेकदा आपण रस्त्यावरच्या व्हॅनमधून किंवा एजंटकडून घाईगडबडीत PUC काढतो. काही एजंट्स गाडीचे सेन्सर न लावताच तुम्हाला सर्टिफिकेट देतात.
- धोका: असे PUC सर्टिफिकेट “Fake” (बनावट) असू शकते. जर PUC बनावट असेल, तर इन्शुरन्स कंपनी तुमचा क्लेम “Fraud” (फसवणूक) म्हणून सरळ रिजेक्ट करू शकते.
- उपाय: PUC काढल्यावर तुम्हाला Parivahan Sewa कडून SMS आला आहे का ते तपासा आणि parivahan.gov.in वर जाऊन सर्टिफिकेट ऑनलाइन दिसते का ते कन्फर्म करा.
हे पण वाचा: 15 वर्षे जुन्या गाड्यांचे काय होणार? RTO चा नवीन नियम!
जर कंपनीने क्लेम नाकारला तर काय करावे? (Action Plan)
जर एखाद्या इन्शुरन्स कंपनीने “PUC नाही” हे कारण देऊन तुमचा क्लेम रिजेक्ट केला, तर शांत बसू नका. खालील स्टेप्स फॉलो करा:
- लेखी कारण मागा (Rejection Letter): कंपनीला सांगा की क्लेम का नाकारला, याचे लिखित पत्र द्या. तोंडी सांगण्यावर विश्वास ठेवू नका.
- Grievance Officer कडे तक्रार करा: प्रत्येक इन्शुरन्स कंपनीचा एक तक्रार निवारण अधिकारी असतो. त्यांना IRDAI च्या नियमाचा संदर्भ देऊन ईमेल लिहा.
- विमा लोकपाल (Insurance Ombudsman): जर कंपनीने १५ दिवसात उत्तर दिले नाही किंवा तुम्ही समाधानी नसाल, तर तुम्ही Insurance Ombudsman कडे तक्रार करू शकता. ही सेवा मोफत आहे आणि त्यांचे निर्णय इन्शुरन्स कंपन्यांवर बंधनकारक असतात.
निष्कर्ष (Conclusion)
थोडक्यात सांगायचे तर, PUC एक्सपायर झाले म्हणून तुमचा कार इन्शुरन्स क्लेम रिजेक्ट होऊ शकत नाही. IRDAI चे नियम आणि ग्राहक संरक्षण कायदा तुमच्या बाजूने खंबीरपणे उभा आहे.
मात्र, “नियम आपल्या बाजूने आहे” म्हणून गाफील राहू नका. आजच तुमचे PUC तपासा आणि ते एक्सपायर झाले असेल, तर जवळच्या पेट्रोल पंपावर जाऊन ते रिन्यू करून घ्या. यामुळे ट्रॅफिक दंडही वाचेल आणि क्लेममध्ये होणारा संभाव्य त्रासही वाचेल!
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न 1: जर माझ्याकडे PUC नसेल तर माझा क्लेम रिजेक्ट होईल का?
उत्तर: नाही. केवळ PUC नसल्यामुळे क्लेम रिजेक्ट करता येत नाही, जोवर अपघाताचे मुख्य कारण तांत्रिक बिघाड किंवा प्रदूषण नाही.
प्रश्न 2: इन्शुरन्स रिन्यू करताना PUC बंधनकारक आहे का?
उत्तर: होय. सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार, पॉलिसी रिन्यू करताना तुमच्याकडे वैध PUC असणे आवश्यक आहे.
प्रश्न 3: PUC एक्सपायर झाल्यास किती दंड (Challan) भरावा लागतो?
उत्तर: मोटर व्हेईकल ऍक्टनुसार, पहिल्या गुन्ह्यासाठी साधारणपणे ₹१,००० ते ₹२,००० आणि त्यानंतर ₹१०,००० पर्यंत दंड होऊ शकतो.
प्रश्न 4: माझे PUC हरवले आहे, मी काय करू?
उत्तर: तुम्ही ‘Parivahan Sewa’ च्या पोर्टलवर जाऊन गाडीचा नंबर आणि चेसी नंबर टाकून डुप्लिकेट PUC ऑनलाइन डाऊनलोड करू शकता.
टीप:हा लेख केवळ माहितीसाठी आहे. इन्शुरन्सचे नियम आणि अटी कंपनीनुसार बदलू शकतात. पॉलिसी घेताना अटी (Policy Wording) काळजीपूर्वक वाचा.
