नमस्कार मित्रानो! आज आपण एका अशा विषयावर बोलणार आहोत, ज्याकडे अनेकदा कार ओनर्स दुर्लक्ष करतात, पण तोच विषय तुमच्या गाडीच्या आयुष्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा आहे. तो म्हणजे – इंजिन ऑईल.
तुम्ही ऐकलं असेलच की, “जर इंजिन हे गाडीचे हृदय असेल, तर इंजिन ऑईल हे त्याचं रक्त आहे.” (Engine is the heart, Oil is the blood). हे वाक्य १००% सत्य आहे. रक्तामध्ये बिघाड झाला की माणसाला जसा त्रास होतो, तसंच चुकीचं इंजिन ऑईल निवडलं तर गाडीचं इंजिन लवकर निकामी होऊ शकतं.
बाजारात गेल्यावर मेकॅनिक तुम्हाला विचारतो, “साहेब, साधं ऑईल टाकू की सिंथेटिक?” त्यावेळी अनेकांचा गोंधळ उडतो. आजच्या या लेखात (Synthetic vs Mineral oil difference) आपण अगदी सोप्या भाषेत समजून घेऊया की Mineral Oil आणि Synthetic Oil मध्ये नक्की फरक काय आहे? आणि तुमच्या गाडीसाठी सर्वात उत्तम पर्याय कोणता?
१. Mineral Oil (खनिज तेल) म्हणजे काय?
सर्वात आधी जुन्या आणि विश्वासू Mineral Oil बद्दल बोलूया.
Mineral Oil हे नैसर्गिक क्रूड ऑईल (कच्चे तेल) रिफाईन करून बनवले जाते. जमिनीतून काढलेल्या पेट्रोल आणि डिझेलच्या प्रक्रियेदरम्यान हे तेल वेगळे केले जाते. हे सर्वात बेसिक प्रकारचे इंजिन ऑईल आहे.
याचे फायदे काय आहेत?
- कमी किंमत: Synthetic ऑईलच्या तुलनेत हे खूप स्वस्त असते.
- जुनी इंजिन्स: १९९० च्या दशकातील किंवा त्याआधीच्या जुन्या इंजिन टेक्नॉलॉजीसाठी हे ऑईल आजही उत्तम काम करते.
मर्यादा (Disadvantages):
एक इंजिनिअर म्हणून मला याच्या मर्यादा तुम्हाला सांगणे गरजेचे वाटते. Mineral oil चे रेणू (Molecules) हे नैसर्गिक असल्याने एकसारख्या आकाराचे नसतात. त्यामुळे:
- High Heat Resistance कमी असते: जास्त तापमानाला हे ऑईल लवकर जळते किंवा त्याचे गुणधर्म हरवते.
- Sludge (गाळ): हे ऑईल वापरल्यास इंजिनमध्ये काळा गाळ (Sludge) जमा होण्याची शक्यता जास्त असते.
- वारंवार बदलावे लागते: हे ऑईल साधारणपणे ३००० ते ५००० किमी चालल्यानंतर बदलावे लागते.
कुणी वापरावे?: जर तुमची गाडी खूप जुनी असेल, किंवा तुमचे डेली ड्रायव्हिंग खूपच कमी (उदा. महिन्यातून फक्त १००-२०० किमी) असेल, तर तुम्ही मिनरल ऑईल वापरू शकता.
२. Synthetic Oil (कृत्रिम तेल) म्हणजे काय? आणि हे महाग का असते?
आता वळूया आधुनिक युगातील Synthetic Oil कडे. हे ऑईल लॅबोरेटरीमध्ये केमिकली इंजिनिअर केलेले असते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, मिनरल ऑईल जर ‘नैसर्गिक दगड’ असेल, तर सिंथेटिक ऑईल ही ‘काचेची गुळगुळीत गोटी’ आहे.
याची निर्मिती करताना पेट्रोलिअम रेणू तोडून त्यांची पुनर्रचना केली जाते, जेणेकरून प्रत्येक रेणू (Molecule) एकसारख्या आकाराचा असेल. ही प्रक्रिया गुंतागुंतीची असल्यानेच हे ऑईल महाग असते.
सिंथेटिक ऑईलचे फायदे (Synthetic oil benefits in Marathi):
- उत्तम लुब्रिकेशन (Better Lubrication): एकसारख्या रेणूंमुळे इंजिन पार्टसमध्ये घर्षण (Friction) अत्यंत कमी होते. यामुळे इंजिन स्मूथ चालते.
- High Heat Resistance: हे ऑईल उच्च तापमानातही आपला चिकटपणा (Viscosity) टिकवून ठेवते.
- Cold Start Protection: थंडीच्या दिवसात किंवा सकाळी गाडी चालू करताना, हे ऑईल पटकन इंजिनच्या वरच्या भागात पोहोचते, ज्यामुळे ‘Cold Start’ मध्ये होणारी झीज वाचते.
- Clean Engine: यामध्ये विशेष डिटर्जंट ऍडिटिव्हज असतात, जे इंजिनला आतून स्वच्छ ठेवतात आणि गाळ साचू देत नाहीत.
- Long Life: हे ऑईल साधारणपणे १०,००० ते १५,००० किमी पर्यंत आरामात चालते (Car maintenance tips नुसार).
३. Semi-Synthetic Oil: दोघांमधील सुवर्णमध्य
जर तुम्हाला सिंथेटिक ऑईल खूप महाग वाटत असेल आणि मिनरल ऑईल नको असेल, तर Semi-Synthetic Oil हा एक उत्तम पर्याय आहे.
हे मिश्रण असते – यामध्ये साधारणपणे ७०% मिनरल ऑईल आणि ३०% सिंथेटिक ऑईल असते. हे मिनरल ऑईलपेक्षा जास्त सुरक्षा देते आणि फुल्ली सिंथेटिक ऑईलपेक्षा स्वस्त असते. मध्यम वर्गातील गाड्यांसाठी आणि City Driving साठी हा एक लोकप्रिय पर्याय आहे.
हे पण वाचा: Tata iCNG vs Maruti S-CNG: कोणाची टेक्नॉलॉजी आहे बेस्ट? सत्य जाणून घ्या!
४. सविस्तर तुलना (Synthetic vs Mineral oil Comparison)
खालील तक्त्यावरून तुम्हाला दोघांमधील फरक स्पष्ट होईल:
| वैशिष्ट्य (Feature) | Mineral Oil (साधे ऑईल) | Synthetic Oil (सिंथेटिक ऑईल) |
| किंमत | स्वस्त (Budget Friendly) | महाग (Premium Price) |
| बदलण्याचा कालावधी (Interval) | ३,००० – ५,००० किमी | १०,००० – १५,००० किमी |
| इंजिन सुरक्षा (Protection) | साधारण | सर्वोत्तम (Excellent) |
| वापर (Suitability) | जुन्या गाड्या / कमी वापर | नवीन गाड्या / हाय परफॉर्मन्स / जास्त वापर |
| मायलेजवर परिणाम | नगण्य | घर्षण कमी झाल्यामुळे किंचित वाढते |
| तापमान सहनक्षमता | कमी | अत्यंत जास्त |
५. तुमच्या गाडीसाठी योग्य ऑईल कसे निवडावे?
आता प्रश्न येतो, “माझ्या गाडीसाठी बेस्ट इंजिन ऑईल (Best Engine Oil for car) कोणते?”
याचे उत्तर शोधण्यासाठी खालील तीन गोष्टी तपासा:
१. ओनर मॅन्युअल (Owner’s Manual) हाच तुमचा धर्मग्रंथ!
गाडी बनवणाऱ्या कंपनीला (Manufacturer) तुमच्या गाडीच्या इंजिनबद्दल सर्वात जास्त माहिती असते. मॅन्युअलमध्ये स्पष्ट लिहिलेले असते की कोणते ऑईल वापरावे. जर मॅन्युअलमध्ये ‘Synthetic Oil Only’ असे लिहिले असेल, तर चुकूनही मिनरल ऑईल वापरू नका.
२. व्हिस्कोसिटी ग्रेड (Viscosity Grade)
तुम्ही ऑईलच्या डब्यावर 5W-30, 10W-40 असे आकडे पाहिले असतील.
- ‘W’ (Winter): हिवाळ्यात किंवा इंजिन थंड असताना ऑईल किती पातळ असते. (संख्या जितकी कमी, तितके ऑईल थंड वातावरणात चांगले).
- दुसरा आकडा (उदा. 30/40): इंजिन गरम झाल्यावर ऑईल किती जाड राहते.
तुमच्या मॅन्युअलमध्ये दिलेली ग्रेडच नेहमी वापरा. उदा. मारुती सुझुकीच्या अनेक गाड्यांसाठी 0W-20 किंवा 5W-30 शिफारस केलेले असते.
३. Petrol vs Diesel Engine Oil (महत्त्वाचा फरक)
अनेकदा लोक पेट्रोल आणि डिझेल इंजिनचे ऑईल एकच समजतात, पण तसे नाही.
- Diesel Oil: डिझेल जळताना जास्त काजळी (Soot) तयार होते, ती साफ करण्यासाठी डिझेल इंजिन ऑईलमध्ये जास्त प्रमाणात Detergents असतात.
- Petrol Oil: पेट्रोल इंजिनला वेगळ्या प्रकारच्या लुब्रिकेशनची गरज असते.
त्यामुळे पेट्रोल गाडीत डिझेलचे ऑईल किंवा डिझेल गाडीत पेट्रोलचे ऑईल चुकूनही टाकू नका.
४. API Rating (ऑईलची क्वालिटी)
फक्त 5W-30 पाहून चालत नाही, तर डब्यावर API (American Petroleum Institute) चे रेटिंग बघावे लागते.
- Petrol साठी: या कोडची सुरुवात ‘S’ (Spark) ने होते. उदा. API SJ, SL, SM, SN, SP. (येथे ‘SP’ हे सर्वात आधुनिक आणि बेस्ट ऑईल आहे).
- Diesel साठी: या कोडची सुरुवात ‘C’ (Compression) ने होते. उदा. API CH-4, CI-4, CK-4.
तुमच्या मॅन्युअलमध्ये ‘API SN’ सांगितले असेल, तर त्यापेक्षा जुने (उदा. API SL) ऑईल वापरू नका.
हे पण वाचा: Car Insurance घेताय? ‘हे’ वाचल्याशिवाय पॉलिसी Renew करू नका! पैसे वाचवा.
६. इंजिन ऑईल बदलण्याची वेळ झाली आहे हे कसे ओळखावे? (Symptoms)
केवळ किमी पूर्ण होण्याची वाट पाहू नका, तुमची गाडी तुम्हाला काही संकेत देते:
- इंजिनचा वाढलेला आवाज: जर इंजिनमधून नेहमीपेक्षा जास्त खडखडाट किंवा ‘टिक-टिक’ आवाज येत असेल, तर ऑईल पातळ झाले असू शकते.
- काळा धूर (Exhaust Smoke): सायलेन्सरमधून निळसर किंवा करडा धूर येत असेल, तर इंजिन ऑईल जळत आहे.
- डॅशबोर्ड इंडिकेटर: जर डॅशबोर्डवर ‘Oil Can’ (तेलाचा डबा) चे चिन्ह लागले, तर ऑईल लेव्हल लगेच चेक करा.
- ऑईलचा वास: केबिनमध्ये जळल्यासारखा वास येत असेल तर त्वरित मेकॅनिकला दाखवा.
७. ऑईल लेव्हल कशी तपासावी? (DIY Tip)
प्रत्येकवेळी मेकॅनिककडे जाण्याची गरज नाही. तुम्ही स्वतः घरी ऑईल चेक करू शकता:
- गाडी सपाट जमिनीवर पार्क करा आणि इंजिन थंड होऊ द्या (किमान १०-१५ मिनिटे बंद ठेवा).
- बॉनेट उघडून ‘Dipstick’ (पिवळ्या किंवा केशरी रंगाचे रिंग हँडल) बाहेर काढा.
- ती एका स्वच्छ कपड्याने पुसून पुन्हा पूर्ण आत टाका.
- पुन्हा बाहेर काढून बघा – ऑईलचा ओलावा Min आणि Max या दोन खुणांच्या मध्ये असावा.
८. मेकॅनिकल इंजिनिअरचा खास सल्ला (Expert Advice)
मित्रानो, इंजिनिअरिंगच्या दृष्टीकोनातून ऑईल बदलताना (Engine oil change interval) खालील चुका टाळा:
- ब्रँडपेक्षा ग्रेड महत्त्वाची: ‘कॅस्ट्रॉल’ चांगले की ‘शेल’ यापेक्षा मॅन्युअलमधील ग्रेड (उदा. 5W-30 API SN) मॅच होते का हे जास्त महत्त्वाचे आहे.
- Engine Flush करू नका: अनेक मेकॅनिक जुन्या गाड्यांमध्ये ‘इंजिन फ्लश’ करण्याचा सल्ला देतात. जर तुमची गाडी खूप जुनी असेल, तर फ्लश करू नका. यामुळे इंजिनमधील सील्स (Seals) लिक होण्याची शक्यता असते.
- ऑईल फिल्टर: ऑईल बदलताना ऑईल फिल्टर बदलायला विसरू नका. नवीन ऑईल आणि जुना फिल्टर वापरणे म्हणजे आंघोळ करून पुन्हा जुने कपडे घालण्यासारखे आहे!
- जुन्या ऑईलची विल्हेवाट (Disposal): जर तुम्ही घरी ऑईल बदलले, तर जुने ऑईल गटारात किंवा मातीत ओतू नका. ते अत्यंत प्रदूषणकारी असते. ते एका बाटलीत भरून जवळच्या गॅरेजमध्ये किंवा पेट्रोल पंपवर जमा करा.
९. इंजिन ऑईलविषयी गैरसमज (Myths vs Facts)
- गैरसमज: “ऑईल काळे झाले म्हणजे खराब झाले.”
- सत्य: नाही! ऑईल काळे होणे म्हणजे ते त्याचे काम (सफाई) व्यवस्थित करत आहे. ते इंजिनमधील कार्बन स्वतःमध्ये सामावून घेते. फक्त ते हाताला ‘खरखरीत’ (Gritty) लागू नये.
- गैरसमज: “जुन्या गाड्यांना जाड (Thicker) ऑईल टाकले तर ॲव्हरेज वाढते.”
- सत्य: हे चुकीचे आहे. नेहमी मॅन्युअलमध्ये दिलेलीच ग्रेड वापरावी. जाड ऑईलमुळे इंजिनवर लोड येतो आणि ॲव्हरेज कमी होऊ शकते.
हे पण वाचा: कारचे टायर्स कधी बदलावे? हे ३ संकेत दिसले तर समजून जा धोका!
FAQs (नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न)
प्रश्न 1: मी माझ्या साध्या गाडीत (Mineral Oil वापरणाऱ्या) Synthetic Oil टाकू शकतो का?
उत्तर: होय, नक्कीच! तुम्ही मिनरल वरून सिंथेटिकवर अपग्रेड करू शकता. यामुळे इंजिनचे लाईफ वाढेल आणि ते स्मूथ चालेल. फक्त योग्य ग्रेड (Viscosity) वापरा.
प्रश्न 2: Synthetic Oil किती किमी नंतर बदलावे? (Engine oil change interval)
उत्तर: जरी सिंथेटिक ऑईल १५,००० किमी चालत असले तरी, भारतीय रस्त्यांची आणि धुळीची परिस्थिती पाहता, १०,००० किमी किंवा १ वर्ष (जे आधी होईल ते) या अंतराने ऑईल बदलणे सुरक्षित आहे.
प्रश्न 3: सिंथेटिक ऑईल वापरल्याने गाडीचे मायलेज वाढते का?
उत्तर: होय, थोडा फरक पडतो. सिंथेटिक ऑईल इंजिनमधील घर्षण कमी करते, ज्यामुळे इंजिनला चाके फिरवण्यासाठी कमी ताकद लागते. यामुळे मायलेजमध्ये २-५% वाढ होऊ शकते.
प्रश्न 4: नवीन गाडीला पहिल्या सर्व्हिसिंगमध्ये सिंथेटिक ऑईल टाकावे का?
उत्तर: नवीन इंजिनचे ‘ब्रेक-इन’ (Break-in) पिरेड पूर्ण होण्यासाठी काही वेळा कंपनी सुरुवातीला मिनरल ऑईल देते. पहिली किंवा दुसरी सर्विस झाल्यानंतर तुम्ही सिंथेटिकवर शिफ्ट होऊ शकता. यासाठी ओनर मॅन्युअलचा संदर्भ घ्या.
निष्कर्ष
थोडक्यात सांगायचे तर,
- जर तुमच्याकडे नवीन गाडी, हाय-परफॉर्मन्स कार असेल किंवा तुम्हाला इंजिनचे आयुष्य वाढवायचे असेल, तर डोळे झाकून Synthetic Oil निवडा.
- जर तुमची गाडी जुनी असेल, वापर कमी असेल किंवा बजेट कमी असेल, तर Mineral Oil किंवा Semi-Synthetic Oil चा पर्याय निवडा.
लक्षात ठेवा, इंजिन ऑईलवर वाचवलेले २००-५०० रुपये भविष्यात २०,००० रुपयांच्या इंजिन रिपेअरचा खर्च वाढवू शकतात. त्यामुळे नेहमी क्वालिटी ऑईलला प्राधान्य द्या.
तुम्हाला हा लेख कसा वाटला? तुमच्या गाडीत तुम्ही कोणते ऑईल वापरता?
