तुम्ही हे आर्टिकल वाचताय म्हणजे नक्कीच तुमच्याकडे किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाकडे तरी १५ वर्षे जुनी (15 year old car) गाडी आहे आणि RTO च्या नवीन नियमांबद्दल मनात धाकधूक आहे.
“माझी गाडी भंगारात जाणार का?” “रस्त्यावर गाडी चालवली तर पोलीस जप्त करतील का?” “Green Tax नक्की किती भरावा लागणार?”
जर हे प्रश्न तुम्हाला सतावत असतील, तर काळजी करू नका. आज आपण Vehicle Scrappage Policy चे सत्य, त्यामागचे सायन्स आणि तुमच्या खिशावर होणारा परिणाम अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.
1. काय आहे नक्की Vehicle Scrappage Policy? (अफवा vs सत्य)
सगळ्यात आधी एक गैरसमज दूर करूया: १५ वर्षे झाली म्हणजे तुमची गाडी आपोआप ‘Scrap’ किंवा भंगार होत नाही.
सरकारने खाजगी वाहने (Private Vehicles) आणि कमर्शियल वाहने (Commercial Vehicles) यांच्यासाठी वेगवेगळे नियम लावले आहेत:
- Private Vehicles (Car/Bike): जर तुमची पर्सनल गाडी १५ वर्षे जुनी झाली असेल, तर तिचे रजिस्ट्रेशन रिन्यू (Registration Renewal) करता येते. पण त्यासाठी गाडीला ‘Automated Fitness Test’ पास करावी लागते. जर गाडी फिट असेल, तर तुम्ही ती आणखी ५ वर्षे चालवू शकता.
- Commercial Vehicles (Bus/Truck): जर कमर्शियल गाडी १५ वर्षांची झाली आणि ती फिटनेस टेस्ट नापास झाली, तर ती स्क्रॅप करणे अनिवार्य (Mandatory) आहे.
- Government Vehicles: सरकारी गाड्यांसाठी नियम कडक आहेत. १५ वर्षे झालेली सर्व सरकारी वाहने स्क्रॅप करणे अनिवार्य आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, ही पॉलिसी “Voluntary” (ऐच्छिक) आहे, पण सरकारने जुन्या गाड्या रस्त्यावरून हटवण्यासाठी “Disincentives” (दंड आणि फी वाढ) असा मार्ग अवलंबला आहे.
हे पण वाचा: BH Series Number Plate: महाराष्ट्रात कुणाला मिळू शकते? नियम, फायदे आणि अर्ज प्रक्रिया
2. १५ वर्षांनी गाडीत काय बिघडते? (टेक्निकल कारण)
यामागचे टेक्निकल कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. “माझी गाडी तर एकदम मस्त चालते, मग स्क्रॅप का करायची?” हा प्रश्न तुम्हाला पडला असेल.
गाडी दिसताना बाहेरून चकाचक असू शकते, पण १५ वर्षांनी आतमध्ये खालील गोष्टी घडतात:
- Engine Efficiency & Emission: जुन्या गाड्यांचे इंजिन BS3 किंवा BS4 मानकांचे असते. आजच्या BS6 Phase-2 च्या तुलनेत या गाड्या १० ते १५ पट जास्त प्रदूषण करतात. इंजिनचे Piston rings आणि Valves झिजल्यामुळे ‘Oil burning’ होते आणि काळा धूर बाहेर पडतो.
- Catalytic Converter: हे सायलेन्सरमधील एक अत्यंत महत्त्वाचे फिल्टर असते जे विषारी वायू कमी करते. १०-१२ वर्षांनी याची क्षमता (Efficiency) संपते आणि गाडी हवेत विषारी वायू सोडू लागते.
- Metal Fatigue & Safety: गाडीची बॉडी (Chassis) आणि सस्पेन्शन (Suspension) वर्षानुवर्षे धक्के सोसून कमकुवत झालेले असतात. एखादा अपघात झाल्यास जुन्या गाड्यांमधील Airbags आणि Crumple zones नवीन गाड्यांइतके सुरक्षित नसतात.
त्यामुळेच रस्ते सुरक्षित ठेवण्यासाठी ही जुनी वाहने बाजूला करणे गरजेचे आहे.
3. खिशाला फटका: जुनी गाडी चालवणे का परवडणार नाही? (Financial Impact)
येथेच खरी मेख आहे! सरकारने जुन्या गाड्यांवर बंदी घातली नाहीये, पण त्या चालवणे इतके महाग केले आहे की तुम्ही स्वतःहून त्या स्क्रॅप कराल. नवीन RTO Rules नुसार खर्चाचे गणित बघा:
- Re-registration Fees मध्ये वाढ:
जुना नियम असा होता की काहीशे रुपयांत काम व्हायचे. पण आता १५ वर्षांनंतर रजिस्ट्रेशन रिन्यू करायचे असेल, तर टू-व्हीलरसाठी ₹१,००० आणि कारसाठी ₹५,००० (किंवा त्याहून जास्त) फी आहे. ही वाढ जवळपास ८-१० पट आहे. - Green Tax (हरित कर):
महाराष्ट्र सरकारने प्रदूषण करणाऱ्या जुन्या गाड्यांवर Green Tax Maharashtra चे नियम कडक केले आहेत. पेट्रोल गाड्यांवर रोड टॅक्सच्या १०-१५% आणि डिझेल गाड्यांवर त्याहून जास्त टॅक्स लावला जातो. मेट्रो सिटीजमध्ये (पुणे, मुंबई) हा दर आणखी जास्त असू शकतो. - Mandatory Automated Fitness Test:
पूर्वी एजंटला पैसे देऊन पासिंग व्हायचे, ते आता बंद झाले आहे. आता Automated Testing Station (ATS) वर मशीनद्वारे तपासणी होते. जर तुमच्या गाडीचे Brakes, Emission किंवा Suspension खराब असेल, तर मशीन फेल करेल. गाडी रिपेअर करून पुन्हा टेस्ट द्यावी लागेल. या रिपेअरिंगचा खर्च १५-२० हजार सहज जातो.
गणित: जर तुमच्या जुन्या WagonR किंवा Santro ची किंमत मार्केटमध्ये ४०,००० रुपये असेल आणि तिचे पासिंग + टॅक्स + रिपेअरिंगचा खर्च ६०,००० रुपये येत असेल, तर ती गाडी ठेवण्यात काय अर्थ आहे?
4. गाडी स्क्रॅप करण्याचे फायदे (Benefits of Scrapping Policy)
जर तुम्ही RVSF (Registered Vehicle Scrapping Facility) मध्ये जाऊन तुमची गाडी अधिकृतपणे स्क्रॅप केली, तर तुमचे नुकसान नाही, उलट फायदाच आहे.
- Scrap Value: गाडीच्या वजनानुसार (Metal weight) तुम्हाला गाडीच्या एक्स-शोरूम किंमतीच्या ४% ते ६% रक्कम रोख मिळते.
- New Car Discount: गाडी स्क्रॅप केल्यावर तुम्हाला ‘Certificate of Deposit’ (CoD) मिळते. हे सर्टिफिकेट दाखवून नवीन गाडी घेताना कार मॅन्युफॅक्चरर्स ५% पर्यंत डिस्काऊंट देतात.
- Registration Fee Waiver: CoD दाखवल्यास नवीन गाडीच्या रजिस्ट्रेशन फीमध्ये पूर्ण माफी मिळते.
- Road Tax Concession: महाराष्ट्र सरकार नवीन गाडीच्या रोड टॅक्समध्ये (खाजगी वाहनांसाठी २५% पर्यंत आणि कमर्शियलसाठी १५% पर्यंत) सवलत देऊ शकते.
हे पण वाचा: Ceramic Coating vs PPF: गाडीची शाइन टिकवण्यासाठी काय बेस्ट आहे?
5. गाडी स्क्रॅप कशी करायची? (The Process)
ही प्रोसेस आता डिजिटल आणि सोपी झाली आहे:
- परिवहन विभागाच्या अधिकृत Registered Vehicle Scrapping Facility (RVSF) केंद्रावर जा.
- गाडीचे आरसी बुक (RC), पॅन कार्ड, आधार कार्ड आणि बँक डिटेल्स सोबत न्या.
- ते गाडी तपासतील आणि तुम्हाला स्क्रॅप व्हॅल्यू (Scrap Value) ठरवून देतील.
- गाडीचे चेसिस नंबर कापून ती नष्ट केली जाते आणि तुम्हाला Certificate of Deposit (CoD) दिले जाते.
- गाडीचे रजिस्ट्रेशन RTO मधून आपोआप रद्द (De-register) होते.
6. सावध रहा: हे ४ नियम माहित असणे अत्यंत गरजेचे! (Critical Points)
गाडी मालक म्हणून तुम्हाला खालील गोष्टींची माहिती असणे खूप गरजेचे आहे, नाहीतर मोठे नुकसान होऊ शकते:
- स्थानिक भंगारवाल्याला (Local Scrap Dealer) गाडी विकू नका:
बरेच लोक ५-१० हजार जास्त मिळतील म्हणून ओळखीच्या भंगारवाल्याला गाडी देतात. पण सावधान! जर त्या भंगारवाल्याने गाडीचे चेसिस नंबर कट करून RTO मध्ये जमा केले नाहीत आणि ती गाडी (किंवा तिची नंबर प्लेट) एखाद्या गुन्ह्यात वापरली गेली, तर कायदेशीर मालक म्हणून पोलीस तुम्हाला पकडतील. त्यामुळे गाडी फक्त अधिकृत RVSF केंद्रावरच द्या. - जुना नंबर नवीन गाडीवर घेता येतो का? (Number Retention):
हो! मराठी माणसाला आपल्या गाडीच्या नंबरचे (उदा. 9090, 1212) प्रेम असते. गाडी स्क्रॅप करण्यापूर्वी तुम्ही तो नंबर ‘Retain’ करू शकता. यासाठी RTO मध्ये थोडी फी भरून हा जुना नंबर नवीन गाडीला ट्रान्सफर करता येतो. - गाडी Fitness Test मध्ये फेल झाली तर?
जर तुमची गाडी पहिल्यांदा टेस्टमध्ये फेल झाली, तर तिला रिपेअर करून Re-test देता येते. पण जर दुसऱ्यांदा पण फेल झाली, तर मात्र गाडी स्क्रॅप करणे बंधनकारक (Mandatory) आहे. त्यानंतर ती रस्त्यावर चालवता येत नाही. - विना-पासिंग गाडी चालवल्यास दंड (Heavy Fines):
जर १५ वर्षे पूर्ण झालेली गाडी तुम्ही व्हॅलिड रजिस्ट्रेशन किंवा फिटनेस सर्टिफिकेट नसताना चालवली, तर ₹२,००० ते ₹५,००० दंड होऊ शकतो आणि गाडी जप्त (Impound) केली जाऊ शकते.
निष्कर्ष (Conclusion)
मित्रांनो, Vehicle Scrappage Policy ही भीतीदायक नसून एक गरज आहे. जर तुमची गाडी खूपच जुनी झाली असेल, तिचे इंजिन काम काढत असेल आणि मेंटेनन्सचा खर्च वाढत असेल, तर तिला प्रेमाने निरोप देण्याची हीच योग्य वेळ आहे. नवीन अपडेटेड टेक्नॉलॉजीची आणि सुरक्षित गाडी घ्या, यातच शहाणपण आहे.
तुमची गाडी १५ वर्षे जुनी आहे का? तुम्ही ती रिन्यू करणार आहात की स्क्रॅप?
हे पण वाचा: पोलिसांचे चालान आणि अपघाताचा क्लेम? Car Dashcam कसा वाचवेल तुमचे हजारो रुपये!
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न 1: माझी गाडी 15 वर्षे जुनी आहे, पण ती कंडिशनमध्ये चांगली आहे. मी ती चालवू शकतो का?
उत्तर: होय, तुम्ही चालवू शकता. पण त्यासाठी तुम्हाला RTO च्या Automated Testing Station वरून Fitness Certificate (FC) घेणे अनिवार्य आहे आणि वाढीव Green Tax भरावा लागेल. जर FC नसेल, तर गाडी चालवणे बेकायदेशीर आहे.
प्रश्न 2: गाडी स्क्रॅप केल्यावर नवीन गाडीवर किती डिस्काऊंट मिळते?
उत्तर: साधारणपणे, कार कंपन्या नवीन गाडीच्या Ex-showroom किंमतीवर ५% पर्यंत डिस्काऊंट देतात. याशिवाय रजिस्ट्रेशन फी माफ होते आणि रोड टॅक्समध्ये सवलत मिळते. हे सर्व मिळून लाखाच्या घरात फायदा होऊ शकतो.
प्रश्न 3: Green Tax म्हणजे काय आणि तो किती असतो?
उत्तर: Green Tax हा जुन्या वाहनांमुळे होणाऱ्या प्रदूषणासाठी आकारला जाणारा कर आहे. महाराष्ट्रात, १५ वर्षांवरील खाजगी वाहनांना री-रजिस्ट्रेशन करताना हा टॅक्स भरावा लागतो. हे तुमच्या गाडीच्या प्रकारावर (पेट्रोल/डिझेल) आणि शहरावर अवलंबून असते.
प्रश्न 4: जुन्या गाडीची Fitness Test पास नाही झाली तर काय?
उत्तर: जर गाडी टेस्टमध्ये नापास झाली, तर तुम्हाला ती रिपेअर करून पुन्हा टेस्टसाठी आणावी लागते. ठराविक संधींनंतरही गाडी पास झाली नाही, तर ती स्क्रॅप करणे बंधनकारक ठरते.
हा लेख आवडला असेल तर तुमच्या त्या मित्राला नक्की शेअर करा ज्याची गाडी ‘खटारा’ झाली आहे!
